Journal of Rangeland

fa بررسی انسجام و تعاملات سازمانی در حکمرانی منابع طبیعی استان فارس Investigating organizational coherence and interactions in the governance of natural resources in Fars Province تخصصي Special پژوهشي Research <a name="_Hlk183177692"></a><a name="_Hlk183177099"></a><a name="_Hlk183110831">سابقه و هدف: </a>حکمرانی منابع طبیعی با چالش‌های چندوجهی ناشی از تعاملات پیچیده بین سیستم‌های طبیعی و اجتماعی مواجه است. مسائل مهمی نظیر تضاد منافع ذی‌نفعان و پیامدهای تغییرات اقلیمی، به‌طور مستقیم بر کیفیت و کارایی شیوه‌های مدیریتی تأثیر می‌گذارند. هدف این مطالعه، شناسایی و تحلیل رفتارهای مشارکتی ذی‌نفعان سازمانی در حکمرانی منابع طبیعی استان فارس است. این تحقیق به دنبال ترسیم نقش و نفوذ سازمان‌های مختلف در تلاش‌های مشارکتی و ارزیابی انسجام آن‌ها در چارچوب حکمرانی است. با بررسی این پویایی‌ها، مطالعه حاضر به دنبال ارائه راهکارهایی برای بهبود حکمرانی و ارتقای مدیریت پایدار منابع طبیعی در این استان است. مواد و روش‌ها: در این پژوهش از تحلیل شبکه اجتماعی به عنوان روش اصلی تحلیل استفاده شد. داده‌ها از طریق نمونه‌گیری گلوله‌برفی و با استفاده از پرسشنامه تحلیل شبکه جمع‌آوری گردید. جامعه پژوهش شامل ۲۵ سازمان و نهاد دولتی و عمومی کلیدی فعال در حوزه حکمرانی منابع طبیعی استان فارس بود. از میان آن‌ها، ۱۷ کنشگر که دارای کلیدی‌ترین نقش‌های ارتباطی مرکزی در شبکه بودند، به عنوان نمونه نهایی برای تحلیل شبکه انتخاب شدند. این نمونه شامل نهادهای کلیدی نظیر اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری، استانداری، دادگستری، سازمان جهاد کشاورزی و اداره کل حفاظت محیط زیست بود. پس از شناسایی و ترسیم روابط بین این کنشگران، تحلیل در دو سطح انجام شد: شاخص‌های مرکزیت در سطح خرد (مرکزیت درجه، بینابینی و بردار ویژه) برای ارزیابی عملکرد فردی بازیگران و شاخص‌های سطح کلان (تراکم، تمرکز و فشردگی) برای سنجش انسجام کلی شبکه به کار گرفته شدند. نتایج: تحلیل‌ها شاخص فشردگی 466/0 را نشان داد که حاکی از پیوستگی ارتباطی نسبتاً مناسب در شبکه مدیریتی است. شاخص تراکم 497/0، بیانگر انسجام متوسط شبکه حکمرانی مشارکتی در این استان می‌باشد. در خصوص شاخص‌های سطح خرد، بالاترین مقادیر برای مرکزیت درجه، مجاورت، بینابینی و بردار ویژه به طور غالب به سه سازمان کلیدی تعلق داشت: اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری (رتبه اول)، استانداری (رتبه دوم) و دادگستری (رتبه سوم با اختلاف جزئی). در نتیجه، این سه سازمان دولتی نقش محوری در شبکه سازمانی در سطح استان ایفا می‌کنند و گسترده‌ترین ارتباطات را با سایر ذی‌نفعان دارند. با این حال، سطح متوسط تمرکز شبکه، ضرورت فعال‌سازی عناصر نهادی کلیدی را برای تسهیل مدیریت یکپارچه در بخش‌های مختلف شبکه حکمرانی برجسته می‌سازد. نتیجه‌گیری: تحلیل دقیق شبکه حکمرانی منابع طبیعی استان فارس، شبکه‌ای سازمانی با ظرفیت بالا، انسجام متوسط (تراکم: 497/0) و پیوستگی ارتباطی نسبتاً مناسب (فشردگی: 466/0) را آشکار می‌سازد. یافته‌ها نقش حیاتی کنشگران کلیدی در تسهیل همکاری و توسعه حکمرانی مشارکتی را تأیید می‌کند، به‌گونه‌ای که قدرت حول سه نهاد اصلی متمرکز شده است: اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری، استانداری و دادگستری. این سه نهاد بالاترین مقادیر را در شاخص‌های مرکزیت درجه (هر سه ۱۰۰)، مرکزیت بینابینی (به ترتیب 881/22 و 412/22) و مرکزیت بردار ویژه (به ترتیب 627/27 و 593/27) به خود اختصاص دادند. با این وجود، علیرغم اهمیت آن‌ها در اجرایی‌سازی برنامه‌های مدیریت منابع طبیعی، نقش‌آفرینی آن‌ها برای توانمندسازی کامل شبکه در مواجهه مؤثر با بحران‌ها و پیچیدگی‌های اجتماعی-زیستی استان ناکافی بوده است. شاخص تراکم متوسط (زیر 50/0) نشان می‌دهد که این بازیگران کلیدی نتوانسته‌اند همکاری مستقیم میان سایر اعضای شبکه را به‌ اندازه کافی تسهیل کنند. این ساختار متمرکز، انعطاف‌پذیری و تاب‌آوری شبکه را در هنگام رویارویی با چالش‌های پیچیده اجتماعی-زیستی کاهش می‌دهد. با توجه به سطح متوسط تمرکز و توزیع نابرابر وزن ارتباطی که حول تعداد محدودی از بازیگران کلیدی متمرکز شده است، تغییر ساختاری در چارچوب حکمرانی موجود ضروری به نظر می‌رسد. به این منظور، تشکیل کارگروه هماهنگی مشترک با محوریت سه نهاد کلیدی و با عضویت فعال سازمان‌های مردم‌نهاد و سایر دستگاه‌های اجرایی مرتبط پیشنهاد می‌شود. چنین سازوکاری می‌تواند با تمرکززدایی از جریان اطلاعات و تصمیم‌گیری، به بهبود مدیریت یکپارچه منابع طبیعی در استان فارس منجر گردد.   Background and Objective: The governance of natural resources is confronted with multifaceted challenges arising from the intricate interactions between natural and social systems. Critical issues such as conflicting stakeholder interests and the impacts of climate change significantly influence the quality and effectiveness of management practices. This study aims to identify and analyze the participatory behaviors of organizational stakeholders in the governance of natural resources in Fars Province. It seeks to delineate the roles and influence of various organizations in collaborative efforts and to assess their cohesion within the governance framework. By examining these dynamics, the study proposes strategies to enhance the governance and promote the sustainable management of natural resources in the region. Materials and Methods: This research employed Social Network Analysis as its primary analytical method. Data were collected through snowball sampling and a network analysis questionnaire. The study population comprised 25 key governmental and public organizations active in natural resource governance in Fars Province. From these, 17 actors with the most central communicative roles were selected as the final sample for network analysis. This sample included key institutions such as the Department of Natural Resources and Watershed Management, the Provincial Government, the Justice Department, the Agricultural Jihad Organization, and the Department of Environmental Protection. Following the identification and mapping of relationships among these actors, the analysis was conducted at two levels: micro-level centrality indices (Degree, Betweenness, and Eigenvector) were used to evaluate individual actor performance, while macro-level indicators (Density, Centralization, and Compactness) were employed to assess the overall cohesion of the network. Results: The analysis revealed a compactness index of 0.466, indicating relatively suitable communicative connectivity within the management network. The density index of 0.497 demonstrated a moderate level of cohesion in the participatory governance network. Regarding micro-level indicators, the highest values for degree, closeness, betweenness, and eigenvector centrality were predominantly allocated to three key organizations: the Department of Natural Resources and Watershed Management (ranked first), the Provincial Government (ranked second), and the Justice Department (ranked a close third). Consequently, these three governmental organizations play a pivotal role within the organizational network at the provincial level, maintaining the most extensive connections with other stakeholders. However, the moderate level of network centralization underscores the need to activate key institutional elements to facilitate integrated management across different segments of the governance network. Conclusion: A detailed analysis of the natural resource governance network in Fars Province reveals an organizational network characterized by high capacity, moderate cohesion (Density: 0.497), and relatively suitable communicative connectivity (Compactness: 0.466). The findings confirm the crucial role of key actors in facilitating cooperation and fostering participatory governance, with power concentrated around three core institutions: the Department of Natural Resources and Watershed Management, the Provincial Government, and the Justice Department. These three entities recorded the highest values in degree centrality (100 for all three), betweenness centrality (22.881 and 22.412, respectively), and eigenvector centrality (27.627 and 27.593, respectively). However, despite their importance in implementing natural resource management programs, their role has been insufficient to render the network fully capable of effectively addressing the socio-ecological crises and complexities in the province. The moderate density index (below 0/5) suggests that these key actors have not adequately facilitated direct cooperation among other network members. This centralized structure diminishes the network's flexibility and resilience when confronting complex socio-ecological challenges. Given the moderate centralization level and the unequal distribution of relational weight—which is concentrated around a limited number of key players—a structural change in the existing governance framework is imperative. To this end, establishing a joint coordination taskforce centered on the three key institutions, with active membership from NGOs and other relevant executive agencies, is proposed. Such a mechanism could decentralize information flow and decision-making, ultimately leading to improved integrated management of natural resources in Fars Province.   تحلیل شبکه اجتماعی, سیاست, ارتباط سازمانی, مدل مشارکتی. Social Network Analysis, Policy, Organizational Communication, Participation Model 0 0 http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-260-4&slc_lang=fa&sid=1 Iman Islami ایمان اسلامی i.eslami@modares.ac.ir 100319475328460019146 100319475328460019146 Yes Tarbiat Modares University دانشگاه تربیت مدرس Farhad Khabazi فرهاد خبازی farhad_khabazi@modares.ac.ir 100319475328460019147 100319475328460019147 No Tarbiat Modares University دانشگاه تربیت مدرس Elmira Asadifard المیرا اسدی فرد e.asadifard@modares.ac.ir 100319475328460019148 100319475328460019148 No Tarbiat Modares University دانشگاه تربیت مدرس Mohammadreza Kargar محمدرضا کارگر mk9110@gmail.com 100319475328460019149 100319475328460019149 No Directorate of Natural Resources and Watershed Management, Fars Province اداره گل منابع طبیعی استان فارس