Journal of Rangeland

fa نقش تسهیل‌گرهای آلی و مالچ بر رشد گونه گز شور (Tamarix hispida Willd.) در رویشگاه‌های اطراف دریاچه ارومیه The impact of organic amendments and mulching on the growth of Tamarix hispida Willd. in the ecosystems surrounding Lake Urmia تخصصي Special پژوهشي Research سابقه و هدف: <a name="_Hlk183177692"></a><a name="_Hlk183177099"></a><a name="_Hlk183110831">مدیریت کودی و بهسازی خاک یکی از مهم‌ترین فاکتورهای مؤثر در کشت موفق گیاهان برای اجرای عملیات اصلاح مراتع به‌ویژه در شرایط خاص محیطی نظیر حاشیه دریاچه ارومیه است. مطالعه حاضر با هدف بررسی تأثیر برخی کودهای آلی، مالچ‌های پوششی و ترکیبی از کود آلی و مالچ پوششی بر ویژگی‌های مورفولوژیک (ارتفاع گیاه، طول ریشه، وزن تر، وزن خشک و تعداد شاخه‌های جانبی) گونه گز شور (</a>Tamarix hispida) در سواحل دریاچه ارومیه انجام شد. مواد و روش‌ها: به‌منظور انجام پژوهش حاضر، آزمایش فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کاملاً تصادفی در 4 تکرار در سواحل دریاچه ارومیه در سال 1402 انجام شد. تأثیر انواع مالچ پوششی و کود در 16 تیمار شامل مالچ روشن (یک کیلوگرم به ازای هر درختچه)، مالچ تیره (یک کیلوگرم به ازای هر درختچه)، کاه و کلش (با ضخامت 2 سانتیمتر برای هر درختچه) کود مرغی (یک و نیم کیلوگرم برای هر درختچه)، کود گاوی (یک و نیم کیلوگرم برای هر درختچه)، ورمیکمپوست (یک و نیم کیلوگرم برای هر درختچه)، ترکیب انواع مالچ و کود (یک و نیم کیلوگرم برای هر درختچه) و تیمار شاهد مورد بررسی قرار گرفت. بعد از پایان دوره رشد فعال گیاه، برخی از خصوصیات مرفولوژیکی گیاه مانند ارتفاع گیاه، طول ریشه، وزن خشک، وزن تر و تعداد شاخههای جانبی در طی 12 دوره با فواصل 10 روز اندازهگیری و شمارش و تغییرات ثبت شد. به منظور تجزیه و تحلیل آماری دادهها از نرم‌افزار SPSSver.22 استفاده شد. نتایج: نتایج تجزیه واریانس و مقایسه میانگین‌ها نشان داد، اثر کود ورمیکمپوست بر ارتفاع بوته در سطح 1 درصد معنی‌داری بوده و بیشترین ارتفاع درختچه به میزان 45/3 متر مربوط به کود ورمیکمپوست و کمترین آن 88/2 متر مربوط به تیمار شاهد است. اثر انواع مالچ بر ارتفاع درختچه در سطح 1 درصد معنیدار بود. بیشترین مقدار ارتفاع گونه (۳/۱۹ متر) در تیمار کاه و کلش مشاهده شد. عملکرد وزن خشک و وزن تر درختچه گز شور، تحت تأثیر کود ورمیکمپست به‌ترتیب برابر با 66/991 و 564 گرم در پایه است که نسبت به تیمارهای دیگر بیشترین مقدار را دارا است. در بین تیمارهای ترکیبی، تیمار ترکیب کاه و کلش و ورمی‌کمپوست بیشترین ارتفاع  گیاه (14/3 سانتی‌متر) را به خود اختصاص داد. بیشترین وزن خشک گیاه در تیمار مالچ روشن+ کود مرغی (534 گرم در بوته) مشاهده شد. تیمار ترکیب کود مرغی و کاه و کلش نیز باعث بیشترین مقدار وزن تر گونه گزشور (3/1055 گرم در بوته) شد. نتیجه‌گیری: بهطورکلی نتایج حاصل نشان داد که استفاده از  مواد بهساز  ورمی‌کمپوست و کاهوکلش در بستر کاشت گونه گز شور اثر مثبت و معنی‌داری بر خصوصیات مورفولوژیک این گونه دارد. بنابراین، در عملیات احیای اراضی حاشیه دریاچه ارومیه و کاشت گیاهان مختلف از جمله گزشور در سطح وسیع‌تر، استفاده از این مواد می‌تواند مدنظر قرار بگیرد.    Background and Objective: Fertilizer management and soil enhancement are among the most critical factors for successful plant cultivation, particularly when implementing rangeland improvement operations in challenging environmental conditions, such as those found along the shores of Lake Urmia. This study aims to examine the effects of various organic fertilizers, mulching materials, and their combined application on the morphological traits of Tamarix hispida, including plant height, root length, fresh weight, dry weight, and the number of lateral branches, in the Lake Urmia region. Methodology: This study was conducted using a factorial experiment in a completely randomized block design with four replications on the shores of Lake Urmia in 2023. The effects of various types of mulch and fertilizers were examined across 16 treatments, including light mulch (1 kg per shrub), dark mulch (1 kg per shrub), straw and stubble (2 cm thick per shrub), chicken manure (1.5 kg per shrub), cow manure (1.5 kg per shrub), vermicompost (1.5 kg per shrub), a combination of mulch and fertilizer (1.5 kg per shrub), and a control treatment. At the end of the active growth period, several plant morphological characteristics, such as plant height, root length, dry weight, fresh weight, and the number of lateral branches, were measured and recorded across 12 periods at 10-day intervals. Data analysis was performed using SPSS version 22 software. Results: The results of variance analysis and comparison of means showed that the effect of vermicompost on plant height was significant at the 1% level, and the highest shrub height of 3.45 m was observed in the vermicompost fertilizer and the lowest of 2.88 m was related to the control treatment. The effect of mulch types on shrub height was significant at the 1% level. The highest species height (3.19 m) was observed in the straw and stubble treatment. The dry weight and fresh weight yield of the Tamarix shrub under the influence of vermicompost fertilizer were 991.66 and 564 grams per shrub, respectively, which was the highest compared to other treatments. Among the combined treatments, the combination of straw and stubble and vermicompost treatment had the highest plant height (3.14 cm). The highest plant dry weight was observed in the bright mulch + chicken manure treatment (534 grams per plant). The combination of chicken manure and straw and stubble treatment also resulted in the highest fresh weight of the Tamarix species (1055.3 g per plant). Conclusion: Overall, the results indicated that incorporating vermicompost and straw-and-stubble amendments into the planting bed of Tamarix hispida yielded significant positive effect on the morphological characteristics of this species. Consequently, these materials can be recommended for land reclamation efforts along the shores of Lake Urmia and for larger-scale planting projects involving Tamarix hispida and similar plants.   احیای اراضی شور, بهساز خاک, کود دامی, ورمی‌کمپوست Saline land reclamation, soil improvement, manure, vermicompost. 148 165 http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-58-16&slc_lang=fa&sid=1 رضا احمدخانی reza_ahmadkhan@yahoo.com 100319475328460019419 100319475328460019419 No مهدی معمری moameri@uma.ac.ir 100319475328460019420 100319475328460019420 Yes اردوان قربانی a_ghorbani@uma.ac.ir 100319475328460019421 100319475328460019421 No اباذر اسمعلی عوری aouria@uma.ac.ir 100319475328460019422 100319475328460019422 No زینب حزباوی hazbavi.zeinab@gmail.com 100319475328460019423 100319475328460019423 No