Journal of Rangeland

fa ارزیابی اقتصادی و ظرفیت ایجاد اشتغال Ferula gummosa Boiss (مطالعه موردی: طرح مرتعداری چندمنظوره شهرستان فیروزکوه) Asseissing Economic and Employment Potential of Ferula gummosa Boiss: A Case Study from Firoozkooh County's Range Management Plan تخصصي Special پژوهشي Research سابقه و هدف: تنوع بخشی به فعالیت‌های اقتصادی در بهره‌برداری از مراتع همچون بهره‌برداری مناسب از گیاهان دارویی نقش مهمی در تنوع اقتصادی، اشتغال‌زایی، درآمدزایی، بهبود وضعیت اقتصادی-اجتماعی و توسعه پایدار جوامع محلی دارد. لذا تحقیق حاضر با هدف تحلیل صرفه اقتصادی و مقایسه درآمد سالانه مراتع ییلاقی شهرآباد فیروزکوه از نظر بهره‌برداری دامداری سنتی و بهره‌برداری‌های غیردامی با بررسی میزان اشتغال‌زایی افراد بومی منطقه در سال 1399-1400 انجام شد. مواد و روش ها: تحقیق حاضر در منطقه فیروزکوه و در سامان عرفی شهرآباد استان تهران واقع شده است. روش تحقیق بکار گرفته شده، پیمایشی - توصیفی با استفاده از ابزار پرسشنامه‌ است. اطلاعات مورد نیاز به روش سرشماری از 30 نفر از دامداران روستای شهرآباد و بهره‌برداران باریجه به روش پیمایشی همراه با مصاحبه حضوری صورت پذیرفت. به منظور محاسبه انسجام درونی ابزار تحقیق از روش آماره آلفای کرونباخ استفاده شد. روایی محتوایی پرسشنامه نیز با نظرخواهی از اساتید مرتبط با موضوع تأیید شد و سپس با استفاده از مصاحبه، مشاهده و تکمیل میدانی پرسشنامهها به گردآوری دادهها اقدام گردید. بمنظور ارزیابی مالی مرتعداران و ارزیابی اقتصادی باریجه از طرح مرتعداری تلفیقی اجرا شده در منطقه مورد مطالعه و روش منفعت به هزینه (B/C) استفاده شد. جهت برآورد ظرفیت ایجاد اشتغال از شاخص اشتغال‌زایی استفاده شد. در آمار استنباطی از آزمون کولوموگراف- اسمیرنف برای تعیین نرمال بودن متغیرها و آزمون T تک نمونهای برای پاسخ به فرضیههای تحقیق استفاد شد. نتایج: نتایج نشان داد 70 درصد از مرتعداران صرفاً به شغل دامداری اشتغال داشتند. در بهرهبرداری باریجه نیز 20 نفر کارگر متخصص غیر بومی و بومی مشغول برداشت شیرابه بودند. مرتع حاضر با تولید انواع گیاهان دارویی بویژه شیرابه باریجه در سطح بالقوه رویش (150 هکتار) توانسته است، درآمد خالص و رفاه مردم محلی را 2/10 برابر در هر هکتار نسبت به دامداری افزایش دهد و از اینرو، نقش مهمی در اقتصاد و درآمد مرتعداران داشته است. با توجه به نتایج بدست آمده، تولید شیرابه 3105 کیلوگرم و عملکرد آن در هکتار، 21 کیلوگرم می باشد. ضریب اشتغال‌زایی کل بهره‌برداری هر کیلوگرم بهره‌برداری باریجه در طی دوره بهره‌برداری ۹۰ روز/سال، (۰۸/۷ نفر-روز) و (۷۶/۱ نفر-سال) بدست آمد که معادل 35 درصد اشتغال سالانه است. نتایج ارزیابی اقتصادی دامداری نشان داد، جمع کل هزینه‌ها و درآمدهای دامداری به ترتیب 22765900 هزار ریال و 39690000 هزار ریال و میانگین سود 3335361 ریال/هکتار در سال است. همچنین در ارزیابی اقتصادی نسبت درآمد به هزینه (B/C) فعالیت دامداری برابر با 16/1 و بهره‌برداری باریجه برابر 1/2 محاسبه شد که نشان دهنده سودآوری بیشتر این نوع بهره‌برداری است. نتیجه گیری: با توجه به اهمیت گیاهان دارویی باریجه (Ferula gummosa Boiss.) در استفاده چندمنظور از مراتع در غالب طرح‌های تلفیقی و نقش آنها در ایجاد اشتغال جوامع محلی، در پژوهش حاضر سعی شد تا با استفاده از اطلاعات بدست آمده به ارزیابی اقتصادی فعالیت دامداری و بهره‌برداری از گیاه دارویی باریجه پرداخته شود. با توجه به نتایج بدست آمده، درآمدزایی و سود خالص هر هکتار باریجه 2/10 برابر بیشتر از دامداری است که نسبت قابل توجهی است. لذا، ضرورت دارد که ضمن بهره‌برداری مبتنی بر اصول اکولوژیک از گیاه مذکور، نقش مهمی در اقتصاد و اشتغال محلی ایفا کند.   Abstract Background and objective: The economic analysis of medicinal plant utilization in rural areas and its impact on employment and income generation in Firuzkuh, Iran, focuses on how these plants contribute to local economies, enhance job opportunities, and improve livelihoods for residents. The diversification of economic activities in the utilization of rangelands, such as the appropriate exploitation of medicinal plants, plays a significant role in economic diversity, job creation, income generation, improvement of socio-economic conditions, and sustainable development of local communities. Therefore, this research aims to analyze the economic efficiency and compare the annual income of the summer rangelands of Shahrabad in Firuzkuh regarding traditional livestock and non-livestock exploitations, examining the level of job creation for local residents in the year 1399-1400 (2020-2021). Methodology: The study area is a mountainous watershed, called Balade-Nour, located in the Mazandaran Province, Nour city of Balade district. The watershed area is 1299.78 km2. The research method employed is a survey-descriptive approach using a questionnaire as a tool. Data were collected via a census of 30 stakeholders from the village of Shahrabad and users of (Ferula gummosa Boiss.) using structured surveys administered in face-to-face interviews. To calculate the internal consistency of the research tool, Cronbach's alpha statistic was used. The content validity of the questionnaire was confirmed by consulting with relevant professors on the subject. Data collection was then carried out through interviews, observations, and the completion of field questionnaires. To assess the financial situation of ranchers and the economic evaluation of (Ferula gummosa Boiss.) the integrated range management plan implemented (RMP) in the study area and the benefit-cost (B/C) method were used. To estimate the income-generating capacity from integrated (RMP), the employment generation index was utilized. In inferential statistics, the Kolmogorov-Smirnov test was used to determine the normality of the variables, and the one-sample T-test was employed to address the research hypotheses. Results: The results showed that 70% of the stakeholders were solely engaged in ranching. In the (Ferula gummosa Boiss.) exploitation, 20 specialized workers, both local and non-local, were involved in the collection of the sap. By producing medicinal plants—notably Ferula gummosa for its sap—across a potential 150-hectare area, the current rangeland has increased net income per hectare by a factor of 10.2 compared to livestock farming, thereby greatly improving local socioeconomic welfare. According to the obtained results, the production of sap was 3,105 kilograms, with a yield of 21 kilograms per hectare. The total employment coefficient was calculated to be 7.08 person-days per kilogram of sap exploited during the 90-day annual season. This labor input, expressed on an annualized basis, equals 1.76 person-years per kilogram, representing approximately 35% of a single worker's annual labor capacity. The economic evaluation of livestock farming indicated that the total costs and revenues of livestock farming were 22,765,900 and 39,690,000 thousand rials, respectively, with an average profit of 3,335,361 rials per hectare per year. The comparison of the net profit ratio of this activity and the Ferula gummosa exploitation showed that it is 10.2 times higher, which is a significant ratio. Additionally, in the economic evaluation, the benefit-cost (B/C) ratio for livestock farming was calculated to be 1.16, while the benefit-cost (B/C) ratio for Ferula gummosa exploitation was calculated to be 2.1, indicating greater profitability for this type of exploitation. Conclusion: Given the importance of the medicinal plant (Ferula gummosa Boiss.) in the multifunctional use of ragelands within various integrated plans and its role in creating employment for local communities, this study aimed to evaluate the economic aspects of ranchers and the exploitation of the Ferula gummosa using the obtained data. According to the results, the income generation and net profit per hectare from Ferula gummosa is 10.2 times higher than that from livestock farming, which is a significant ratio. Therefore, it is essential to ensure that, while exploiting this plant based on ecological principles, it plays an important role in the local economy and employment.   اشتغال‌زایی مستقیم, استفاده چندمنظوره, درآمد خالص, باریجه Key words: Ecotourism, Socio-economic, Path way analysis, improvement 0 0 http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-27-4&slc_lang=fa&sid=1 Shafagh Rastgar شفق رستگار rastgarshafagh@gmail.com 100319475328460019133 100319475328460019133 Yes Sari Agricultural Sciences and Natrual Reaouces University ساری- دانشگاه علوم کشاورزی ساری Ali Asghar Nematpour علی اصغر نعمت پور a.nematpour14@yahoo.com 100319475328460019134 100319475328460019134 No Sari Agricultural Sciences and Natrual Reaouces University ساری- دانشگاه علوم کشاورزی ساری Kamal Ataie Solout کمال عطایی سلوط kamal.ataie.s@gmail.com 100319475328460019135 100319475328460019135 No Sari Agricultural Sciences and Natrual Reaouces University ساری- دانشگاه علوم کشاورزی ساری