دوره 19، شماره 4 - ( 9-1404 )
جلد 19 شماره 4 صفحات 0-0 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Mojarrad-Tometri M, Mofidi-Chelan M, Sheidai-Karkaj E, Motamedi J. Analysis and Pathology of Rangeland Ecosystem Utilization within Rangeland Management Plans in West Azerbaijan Province. مرتع 2025; 19 (4)
URL: http://rangelandsrm.ir/article-1-1329-fa.html
URL: http://rangelandsrm.ir/article-1-1329-fa.html
مجردتومتری محمد، مفیدی چلان مرتضی، شیدای کرکج اسماعیل، معتمدی جواد. تحلیل و آسیبشناسی بهرهبرداری از اکوسیستمهای مرتعی در قالب طرحهای مرتعداری در استان آذربایجان غربی. مرتع. 1404; 19 (4)
دانشگاه ارومیه
چکیده: (25 مشاهده)
سابقه و هدف آخرین راهبرد در خصوص بهرهبرداری از مراتع واگذاری در قالب طرحهای مرتعداری میباشد. شواهد نشان میدهد مراتع طی سالهای گذشته تاکنون با روند تخریبی فزایندهای مواجه شدهاند. ازاینرو، اتخاذ تدابیری در جهت بهبود امور و اصلاح فرآیند بهرهبرداری از مراتع و نیز صدور مجوزهای مربوط به طرحهای مرتعداری و پروانه چرای دام، مسئله اساسی میباشد که نیاز به آسیبشناسی و رفع موانع دارد. تحقیق پیشرو باهدف آسیبشناسی بهرهبرداری از اکوسیستمهای مرتعی از دیدگاه بهرهبرداران و کارشناسان امور اجرایی ادارات منابع طبیعی در استان آذربایجان غربی انجام شد.
مواد و روشها این پژوهش بر اساس هدف در زمره تحقیقات کاربردی بوده و از جنبه جمعآوری اطلاعات از نوع تحقیقات کیفی میباشد که با استفاده از روش نظرسنجی از کارشناسان بخش اجرایی و بهرهبرداران مراتع با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته در قالب طیف لیکرت انجامشده است. ضریب آلفای کرونباخ 0/767 به دست آمد که در محدوده قابلقبول قرار میگیرد. تعداد 30 پرسشنامه از کارشناسان بخش اجرایی و 80 پرسشنامه از بهرهبرداران با اولویت مجریان طرحهای مرتعداری و خبرگان جوامع محلی تکمیل گردید. از آزمون فریدمن جهت رتبهبندی عوامل مؤثر بر مشکلات مدیریت مراتع در بخشهای مختلف از دیدگاه بهرهبرداران و کارشناسان و از آزمون من ویتنی برای مقایسه دیدگاههای بهرهبرداران و کارشناسان استفاده شد. در نهایت بر اساس تجمیع نظرات کارشناسان و بهرهبرداران و با استفاده از آزمون تحلیل عاملی مهمترین مشکلات و چالشهای اجرای طرحهای مرتعداری شناسایی شد.
نتایج مهمترین مشکلات مربوط به عدم موفقیت در اجرای طرحهای مرتعداری در استان آذربایجان غربی با توجه به نتایج آزمون فریدمن از دیدگاه کارشناسان شامل؛ ناکافی بودن هزینه دریافت شده برای تدوین طرحهای مرتعداری از دیدگاه مشاورین، عدم وجود اطمینان خاطر بهرهبرداران برای سرمایهگذاری در مراتع، عدم اجرای اصولی و صحیح برنامههای پیشبینیشده در طرحهای مرتعداری و عدم رعایت زمان مناسب برای انجام مطالعات پوشش گیاهی برآورد گردید. از دیدگاه بهرهبرداران مهمترین مشکلات مربوط به عدم موفقیت در اجرای طرحهای مرتعداری در استان آذربایجان غربی شامل؛ هزینههای بالای نهادهها و اجرای برنامههای اصلاح و توسعه مراتع، اقتصادی نبودن واحدهای بهرهبرداری در طرحهای مرتعداری (مساحت پایین مراتع)، عدم رعایت زمان مناسب برای انجام مطالعات پوشش گیاهی برآورد گردید. بر اساس تجمیع نظرات کارشناسان و بهرهبرداران و نتایج مدل تحلیل عاملی عوامل؛ عدم رعایت زمان مناسب برای انجام مطالعات پوشش گیاهی، عدم توجه به دانش بومی و تجربیات مدیریتی بهرهبرداران و مشارکت آنها در تدوین طرحهای مرتعداری، اقتصادی نبودن واحدهای بهرهبرداری در طرحهای مرتعداری (مساحت پایین مراتع)، عدم نظارت و پایش در اجرای طرحهای مرتعداری، عدم رعایت اصول فنی در تعیین ظرفیت چرایی مرتع (حد بهرهبرداری مجاز، ترکیب گیاهی و ...)، ناکافی بودن هزینه دریافت شده برای تدوین طرحهای مرتعداری از دیدگاه مشاورین و عدم مدنظر قرار دادن اطلاعات بخش مطالعات اجتماعی- اقتصادی در تدوین طرحهای مرتعداری به عنوان مهمترین مشکلات و چالشهای طرحهای مرتعداری شناسایی شدند.
نتیجهگیری به نظر میرسد برای مدیریت بهینه مراتع استان آذربایجان غربی اولویت دفتر امور مراتع، باید تدوین طرحهای مرتعداری با مقیاس اقتصادی باشد. همچنین ضروری است ضمن تجدیدنظر در شرح خدمات طرحهای مرتعداری رایج، به هنگام ممیزی مراتع و صدور پروانه چرا، بهاندازه مطلوب هر خانوار و حداقل مساحت مرتع موردنیاز هر یک از خانوارهای مرتعدار جهت استفاده چندمنظوره از مرتع و بهویژه استفاده چرایی، توجه خاصی گردد. یکی از راهکارهای دیگر در راستای بهینه کردن مدیریت مراتع برگزاری دورههای آموزشی و ترویجی برای بهرهبرداران در زمینه آگاهی بخشی به بهرهبرداران در خصوص اهمیت مراتع، کارکردهای مختلف مرتع، ایجاد انگیزه مالکیت در بهرهبرداران در قالب طرحهای مرتعداری و رعایت اصول فنی در مدیریت چرایی مراتع میباشد. همچنین لازم است برای کارشناسان و شرکتهای مشاور؛ بهنگام سازی دانش فنی و انتقالیافتههای جدید علمی و تحقیقاتی در راستای اصلاح شرح خدمات گزارشهای مطالعاتی پوشش گیاهی و مدیریت تیپهای مرتعی در تدوین طرحهای مرتعداری صورت گیرد.
مواد و روشها این پژوهش بر اساس هدف در زمره تحقیقات کاربردی بوده و از جنبه جمعآوری اطلاعات از نوع تحقیقات کیفی میباشد که با استفاده از روش نظرسنجی از کارشناسان بخش اجرایی و بهرهبرداران مراتع با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته در قالب طیف لیکرت انجامشده است. ضریب آلفای کرونباخ 0/767 به دست آمد که در محدوده قابلقبول قرار میگیرد. تعداد 30 پرسشنامه از کارشناسان بخش اجرایی و 80 پرسشنامه از بهرهبرداران با اولویت مجریان طرحهای مرتعداری و خبرگان جوامع محلی تکمیل گردید. از آزمون فریدمن جهت رتبهبندی عوامل مؤثر بر مشکلات مدیریت مراتع در بخشهای مختلف از دیدگاه بهرهبرداران و کارشناسان و از آزمون من ویتنی برای مقایسه دیدگاههای بهرهبرداران و کارشناسان استفاده شد. در نهایت بر اساس تجمیع نظرات کارشناسان و بهرهبرداران و با استفاده از آزمون تحلیل عاملی مهمترین مشکلات و چالشهای اجرای طرحهای مرتعداری شناسایی شد.
نتایج مهمترین مشکلات مربوط به عدم موفقیت در اجرای طرحهای مرتعداری در استان آذربایجان غربی با توجه به نتایج آزمون فریدمن از دیدگاه کارشناسان شامل؛ ناکافی بودن هزینه دریافت شده برای تدوین طرحهای مرتعداری از دیدگاه مشاورین، عدم وجود اطمینان خاطر بهرهبرداران برای سرمایهگذاری در مراتع، عدم اجرای اصولی و صحیح برنامههای پیشبینیشده در طرحهای مرتعداری و عدم رعایت زمان مناسب برای انجام مطالعات پوشش گیاهی برآورد گردید. از دیدگاه بهرهبرداران مهمترین مشکلات مربوط به عدم موفقیت در اجرای طرحهای مرتعداری در استان آذربایجان غربی شامل؛ هزینههای بالای نهادهها و اجرای برنامههای اصلاح و توسعه مراتع، اقتصادی نبودن واحدهای بهرهبرداری در طرحهای مرتعداری (مساحت پایین مراتع)، عدم رعایت زمان مناسب برای انجام مطالعات پوشش گیاهی برآورد گردید. بر اساس تجمیع نظرات کارشناسان و بهرهبرداران و نتایج مدل تحلیل عاملی عوامل؛ عدم رعایت زمان مناسب برای انجام مطالعات پوشش گیاهی، عدم توجه به دانش بومی و تجربیات مدیریتی بهرهبرداران و مشارکت آنها در تدوین طرحهای مرتعداری، اقتصادی نبودن واحدهای بهرهبرداری در طرحهای مرتعداری (مساحت پایین مراتع)، عدم نظارت و پایش در اجرای طرحهای مرتعداری، عدم رعایت اصول فنی در تعیین ظرفیت چرایی مرتع (حد بهرهبرداری مجاز، ترکیب گیاهی و ...)، ناکافی بودن هزینه دریافت شده برای تدوین طرحهای مرتعداری از دیدگاه مشاورین و عدم مدنظر قرار دادن اطلاعات بخش مطالعات اجتماعی- اقتصادی در تدوین طرحهای مرتعداری به عنوان مهمترین مشکلات و چالشهای طرحهای مرتعداری شناسایی شدند.
نتیجهگیری به نظر میرسد برای مدیریت بهینه مراتع استان آذربایجان غربی اولویت دفتر امور مراتع، باید تدوین طرحهای مرتعداری با مقیاس اقتصادی باشد. همچنین ضروری است ضمن تجدیدنظر در شرح خدمات طرحهای مرتعداری رایج، به هنگام ممیزی مراتع و صدور پروانه چرا، بهاندازه مطلوب هر خانوار و حداقل مساحت مرتع موردنیاز هر یک از خانوارهای مرتعدار جهت استفاده چندمنظوره از مرتع و بهویژه استفاده چرایی، توجه خاصی گردد. یکی از راهکارهای دیگر در راستای بهینه کردن مدیریت مراتع برگزاری دورههای آموزشی و ترویجی برای بهرهبرداران در زمینه آگاهی بخشی به بهرهبرداران در خصوص اهمیت مراتع، کارکردهای مختلف مرتع، ایجاد انگیزه مالکیت در بهرهبرداران در قالب طرحهای مرتعداری و رعایت اصول فنی در مدیریت چرایی مراتع میباشد. همچنین لازم است برای کارشناسان و شرکتهای مشاور؛ بهنگام سازی دانش فنی و انتقالیافتههای جدید علمی و تحقیقاتی در راستای اصلاح شرح خدمات گزارشهای مطالعاتی پوشش گیاهی و مدیریت تیپهای مرتعی در تدوین طرحهای مرتعداری صورت گیرد.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |