moradzadeh V, Ghorbani A, Mirghaffari Toulon S N, Moameri M, Esmali-Ouri A, Hazbavi Z, et al . Analysis of the relationship between carbon sequestration and environmental factors in grassland and grass-shrubland habitats (Case study: Northern Sabalan Rangelands). , مرتع. 2026; 20 (3) :318-337
URL:
http://rangelandsrm.ir/article-1-1342-fa.html
مرادزاده وحیده، قربانی اردوان، میرغفاری تولون سیده ندا، معمری مهدی، اسمعلی-عوری اباذر، حزباوی زینب، و همکاران.. تحلیل رابطه بین ترسیب کربن و عوامل محیطی در رویشگاههای علفزار و علف-بوتهزار (مطالعه موردی: مراتع شمال سبلان). ، مرتع. 1405; 20 (3) :318-337
URL: http://rangelandsrm.ir/article-1-1342-fa.html
دانشگاه محقق اردبیلی
چکیده: (24 مشاهده)
سابقه و هدف: مراتع بهعنوان یکی از مهمترین بومسازگانهای طبیعی، نقش کلیدی در ترسیب کربن و کاهش اثرات تغییر اقلیم دارند و تحت تأثیر عوامل متعددی چون مدیریت، ترکیب گیاهی، شرایط اقلیمی و ویژگیهای خاک قرار میگیرند. با توجه به اهمیت مراتع سبلان در شمال غرب کشور از لحاظ وسعت و نقش آنها در ذخیرهسازی کربن و خلأ مطالعات جامع در این زمینه، این پژوهش با هدف تحلیل رابطه بین ترسیب کربن و عوامل محیطی در رویشگاههای علفزار و علف-بوتهزار (مطالعه موردی: مراتع شمال سبلان) انجام شد.
مواد و روش: این پژوهش در مراتع شمال سبلان واقع در جنوبشرقی شهرستان مشگینشهر انجام شد. دو نوع رویشگاه اصلی شامل علفزار و علف-بوتهزار انتخاب شد. در هر رویشگاه سه ترانسکت ۱۰۰ متری و در مجموع ۳۰ پلات یک مترمربعی استقرار یافت و ویژگیهای پوشش گیاهی شامل درصد تاجپوشش، تراکم گیاهی، خاک لخت، لاشبرگ و سنگ و سنگریزه ثبت شد. نمونهبرداری خاک از دو عمق (15-0 و 30-15 سانتیمتر) و در چهار طبقه شیب در علفزار (20–0، 40–20، 60–40 و 80–60 درصد) و سه طبقه شیب در علف-بوتهزار (20–0، 40–20 و 60–40 درصد) انجام شد. در مجموع، 12 ویژگی فیزیکی و شیمیایی خاک شامل بافت (رس، سیلت، شن و وزن مخصوص ظاهری)، کربن آلی و ذرهای، نیتروژن، آهک، فسفر، پتاسیم، pH و هدایت الکتریکی (EC) در آزمایشگاه اندازهگیری شد. ترسیب کربن بر اساس مقادیر کربن آلی، وزن مخصوص ظاهری و عمق خاک محاسبه شد. ویژگیهای اقلیمی (بارش سالانه، دمای سالانه و شاخص بارش استاندارد شده (SPI)) از ایستگاههای هواشناسی و گرادیان ارتفاعی استخراج و شاخصهای پستی و بلندی شامل ارتفاع، تندی شیب، جهت شیب، تجمع جریان، شاخص موقعیت پستی و بلندی (TPI)، شاخص ناهمواری زمین (TRI)، شاخص رطوبت پستی و بلندی (TWI) و سایهزدایی از مدل رقومی ارتفاع بهدست آمد. تحلیل دادهها با آزمونهای t جفتی و مستقل، GLM،ANOVA و تحلیل عاملی در نرمافزارهای SPSS و R انجام شد و نقشههای مکانی در ArcGIS ترسیم شد.
نتایج: نتایج نشان داد که مقادیر متغیرهای رس (68/21 درصد)، سیلت (91/28 درصد)، کربن آلی (38/3 درصد)، کربن آلی ذرهای (79/2 درصد) و ترسیب کربن (59/66 تن بر هکتار) در علفزار بهطور معنیداری (01/0p<) نسبت به علف-بوتهزار بیشتر بود، در حالیکه شن (70/54 درصد)، pH (29/6) و هدایت الکتریکی (62/633 میکروزیمنس بر سانتیمتر) در علف-بوتهزار بالاتر بود. لایه سطحی خاک (15-0 سانتیمتری) ترسیب کربن بیشتری (84/67 تن بر هکتار) نسبت به لایه زیرین نشان داد. شیبهای پایینتر (20-0 درصد) با درصد رس کمتر (00/0 درصد)، شن بیشتر (32/45 درصد) و فرسایش کاهشیافته، شرایط بهتری برای ترسیب کربن فراهم کردند، در حالیکه شیبهای تندتر (80-60 درصد) با افزایش شن (25/56 درصد) و کاهش کربن آلی، ظرفیت ترسیب کربن را محدود کردند (01/0p<). تحلیل عاملی، چهار عامل کلیدی مؤثر بر ترسیب کربن (ویژگیهای اقلیمی، پوشش زمین، پستی و بلندی و خاک) را شناسایی کرد که 53 درصد واریانس دادهها را تبیین نمود.
نتیجهگیری: این یافتهها نشان میدهند که مدیریت شیبهای پایینتر (20-0 درصد) و حفظ رویشگاههای علفزار میتواند ترسیب کربن را در مراتع سبلان بهینه کند. این نتایج مبنای علمی برای مدیریت پایدار مراتع و ارتقاء خدمات بومشناختی در راستای کاهش تغییر اقلیم فراهم میآورد و بر لزوم حفاظت از علفزارها، مهار فرسایش در شیبهای تند و بهبود کیفیت خاک از طریق کاهش فشار چرا تأکید دارد. اجرای چنین راهبردهایی میتواند پایداری بومسازگانهای مرتعی و نقش آنها در کاهش گازهای گلخانهای را تقویت کند.
نوع مطالعه:
پژوهشي |
موضوع مقاله:
تخصصي دریافت: 1404/6/1 | پذیرش: 1404/11/28 | انتشار: 1405/2/10