nateghi S, Souri M, khodagholi M, jafari A. Multi-Year Production Performance and multivariate analysis of Sainfoin (Onobrychis sativa) genotypes to identify superior genotypes for forage and seed yield. , مرتع. 2026; 20 (4) :409-426
URL:
http://rangelandsrm.ir/article-1-1382-fa.html
ناطقی سعیده، سوری مهشید، خداقلی مرتضی، جعفری علی اشرف. ارزیابی چندساله عملکرد و تحلیل چندمتغیره ژنوتیپهای اسپرس (Onobrychis sativa) با هدف شناسایی برترین ژنوتیپها از نظر عملکرد علوفه و بذر. ، مرتع. 1405; 20 (4) :409-426
URL: http://rangelandsrm.ir/article-1-1382-fa.html
بخش تحقیقات مرتع، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران
چکیده: (25 مشاهده)
سابقه و هدف: با توجه به روند رو به رشد تخریب اکوسیستمهای مرتعی در مناطق خشک و نیمهخشک ایران، توسعه و احیای این اراضی تا حد زیادی به شناسایی و معرفی ارقام علوفهای با پتانسیل تولید بالا و سازگار با شرایط اقلیمی کشور وابسته است. در میان پهنبرگان علفی، گیاه اسپرس (Onobrychis sativa) به دلیل داشتن ویژگیهای برجسته علوفهای و نقش حفاظتی در خاک، جایگاه ویژهای در تأمین علوفه باکیفیت و بهبود وضعیت مراتع دارد. بر همین اساس، پژوهش حاضر با هدف ارزیابی عملکردی چندساله و تحلیل چندمتغیره ۱۸ ژنوتیپ مختلف اسپرس طراحی و اجرا گردید تا از این طریق، برترین ژنوتیپها از منظر صفات کمی کلیدی، بهویژه عملکرد علوفه خشک و تولید بذر، جهت برنامههای اصلاحی آینده مراتع شناسایی شوند.
مواد و روشها: این تحقیق به مدت سه سال متوالی (از سال ۱۴۰1) در مزرعه ایستگاه تحقیقاتی البرز انجام شد، که طی آن ۱۸ ژنوتیپ اسپرس در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی در سه تکرار مورد بررسی قرار گرفتند. هر کرت آزمایشی با مساحت 5/3 متر مربعی شامل یک ردیف کشت به طول 7 متر با فاصله بینردیفی ۵۰ سانتیمتر، با میزان بذر 20 گرم در هر کرت و عمق کاشت ۲ سانتیمتر بود. عملیات مدیریت کاشت بر پایه آزمون خاک و با مصرف ۲۰۰ کیلوگرم کود فسفاته و ۱۰۰ کیلوگرم کود ازته در هکتار در سال اول همراه با وجین مستمر علفهای هرز صورت پذیرفت و صفات کمی شامل ارتفاع پایه، تعداد گلآذین در پایه (در دو چین)، عملکرد علوفه خشک و عملکرد بذر طی سه سال پایش شدند. دادههای حاصل در قالب طرح کرتهای خردشده در زمان تحلیل گردیدند، مقایسه میانگینها با آزمون دانکن انجام شد و در نهایت ساختار ژنوتیپها با استفاده از روشهای آمار چندمتغیره شامل تجزیه کلاستر و تجزیه به مؤلفههای اصلی (PCA) ارزیابی گردید.
نتایج: نتایج ارزیابی سه ساله نشان داد که تنوع مورفولوژیک معنیدار میان ژنوتیپهای مورد بررسی وجود دارد. در بررسی صفت تولید بذر، ژنوتیپهای ۴۶۳ (الیگودرز ۲)، ۴۴۳ (خمین ۱) و ۴۶۵ (فریدن) به ترتیب با ثبت عملکرد ۷۶۹، ۷۵۱ و ۶۹۰ کیلوگرم در هکتار در سال، برتری خود را نسبت به سایر ارقام نشان دادند. از سوی دیگر، در ارزیابی عملکرد علوفه خشک نیز ژنوتیپهای ۴۶۳ (الیگودرز ۲) با ۲۲۱۹ کیلوگرم، ۴۴۴ (بناب) با ۲۲۰۷ کیلوگرم و ۴۵۴ (ازنا ۱) با ۱۶۹۶ کیلوگرم در هکتار در سال، بالاترین میزان تولید را به دست آوردند. این یافتهها پتانسیل بالای ژنوتیپ 463 (الیگودرز 2) را به عنوان یک رقم دومنظوره موفق (با عملکرد همزمان بالا در بذر و علوفه) و ژنوتیپ 444 (بناب) را به عنوان رقمی برجسته از نظر پتانسیل تولیدی آشکار ساخت. استفاده از تحلیلهای چندمتغیره به منظور گروهبندی دقیقتر، ۱۸ ژنوتیپ اسپرس را در ۶ خوشه مجزا قرار داد که در این میان، خوشه شماره ۵ شامل ژنوتیپهای ۴۶۳ (الیگودرز ۲)، ۴۶۶ (خوانسار ۲)، ۴۶۴ (فریدونشهر ۲)، ۴۴۴ (بناب)، ۱۱۸۱۵ و ۴۵۴ (ازنا ۱) به دلیل دارا بودن بیشترین میانگین عملکرد علوفه خشک، به عنوان برترین گروه از نظر صفات کمی معرفی شد. در همین راستا، نتایج تجزیه به مؤلفههای اصلی نشان داد که پنج مؤلفه اولیه در مجموع ۸۳ درصد از واریانس کل دادهها را تبیین میکنند. بر پایه مأخذ مؤلفه اول، ژنوتیپهای مستقر در این خوشه برتر (خوشه ۵) همگی در سطح عملکردی متوسط به بالا قرار گرفتند که نشاندهنده همخوانی بالایی میان نتایج گروهبندی کلاستر و تحلیل مؤلفههای اصلی در تفکیک ارقام پربازده است.
نتیجهگیری: به طور کلی، انطباق نتایج مقایسه میانگینها با تحلیلهای چندمتغیره تأکید میکند که ژنوتیپهای قرار گرفته در خوشه ۵، پتانسیل ژنتیکی بالایی برای بهبود تولیدات آبی دارند. در این میان، ژنوتیپهای ۴۶۳ (الیگودرز ۲) و ۴۴۴ (بناب) به دلیل پایداری عملکردی در طول سه سال و توانایی مطلوب در تولید همزمان بذر و ماده خشک، گزینههای فوقالعاده ارزشمندی برای برنامههای تکثیر بذر و معرفی رقم جدید محسوب میشوند. بهرهگیری از این ژنوتیپهای برگزیده در پروژههای اصلاحی مراتع نهتنها گامی مؤثر در جهت خودکفایی در تأمین بذر پهنبرگان علفی است، بلکه راهکار اجرایی پایداری را برای تولید علوفه فراهم میسازد.
نوع مطالعه:
پژوهشي |
موضوع مقاله:
تخصصي دریافت: 1405/3/31 | پذیرش: 1405/7/8 | انتشار: 1405/8/10