Zakeri E, Karimzadeh2 H R, Moammeri3 M. Economic Valuation and Spatial Mapping of Rangeland Ecosystem Services in the Shirin Dareh- Arnaveh Watershed, North Khorasan Province, Iran. , مرتع. 2026; 20 (4) :427-448
URL:
http://rangelandsrm.ir/article-1-1388-fa.html
چکیده: (25 مشاهده)
سابقه و هدف: خدمات اکوسیستمی، بهعنوان پلی بین نظامهای طبیعی و رفاه انسانی، نقشی بنیادین در پایداری زیستمحیطی و توسعه اقتصادی - اجتماعی ایفا میکنند. تهیه نقشه پراکنش و پهنهبندی خدمات اکوسیستم ها، علاوه بر شناسایی نحوه توزیع خدمات در سطح منطقه، ارزیابی اثرات متقابل این خدمات و در نهایت اولویتبندی منطقهای برای مدیریت کارآمد منابع و برنامه ریزی را فراهم میسازد. این مطالعه باهدف کمیسازی خدمات، ارزشگذاری اقتصادی آن و تهیه نقشه پراکنش خدمات تولیدی ( تولید علوفه و گیاهان دارویی) و نیز خدمات تنظیمی (کنترل فرسایش خاک، کنترل تجمع رسوبات خاک و کنترل رواناب سطحی) مراتع حوزه آبخیز شیرین دره - ارناوه در خراسان شمالی با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) انجام شده است.
مواد و روشها: در این تحقیق ابتدا جهت برآورد مقدار خدمات تولیدی و تنظیمی اکوسیستم مرتعی مورد مطالعه، دو سناریو شرایط حال حاضر پوشش گیاهی و سناریو فرضی تخریب پوشش گیاهی در نظر گرفته شد. سپس با استفاده از اطلاعات موجود و جمعآوریشده از سطح منطقه و استفاده از مدلهای RUSLE، SEDD و SCS-CN مقدار تولید علوفه، گیاهان دارویی، فرسایش و رسوب و مقدار رواناب سطحی در هر یک از سناریوها تعیین و تفاوت آنها به عنوان مقدار خدمات ارائه شده در نظر گرفته شد. در ادامه ارزش اقتصادی خدمات انتخاب شده مرتعی و ارزش کل این خدمات با استفاده از روشهای ارزش بازاری خدمات و ارزش ارزشگذاری هزینه جایگزینی تعیین و نقشه پراکنش ارزش اقتصادی خدمات اکوسیستمی منتخب استفاده از مرزهای زیرحوزهها تهیه شد.
نتایج: کل ارزش اقتصادی 5 خدمات اکوسیستمی محاسبه شده در مراتع منطقه در سال 1404 برابر با 5541 میلیارد ریال در سال است. نتایج نشان داد خدمات تولیدی با ارزش اقتصادی میلیون ریال در سال تنها 76/8 درصد از ارزش اقتصادی کل خدمات اکوسیستمی مورد مطالعه را دارا بوده و در حدود 2/91 درصد (3/5054301 کیلیون ریال در سال) از ارزش کل مربوط به خدمات تنظیمی مراتع است که از طریق بازار قابل تبادل نیست. کارکرد کنترل فرسایش خاک با ارزش اقتصادی ۹۸/2319808 میلیون ریال در سال دارای بیشترین اهمیت در میان کارکردهای تنظیمی موردمطالعه بوده و نیز بیشترین سهم از ارزش کل اقتصادی را دارد.
نتیجهگیری: بخشهای مختلف مرتع منطقه مورد مطالعه با توجه به شرایط فیزیکی آن ارائه دهنده میزان خدمت اکوسیستمی متفاوتی بوده و با توجه به پراکنش این خدمات دارای ارزش اقتصادی مختلفی هستند. استفاده از روشهایی که امکان مکانیابی کردن مقادیر خدمات اکوسیستمی و ارزش اقتصادی آنها را فراهم میآورند میتواند مدیران و تصمیمگیران را در برنامهریزیهای مختلف کمک کند. تهیه نقشه پراکنش خدمات اکوسیستمی در چارچوب مرزهای فیزیکی زیرحوزههای آبخیز علاوه بر تسهیل برآورد کمی خدمات اکوسیستمی، امکان پایش و راستیآزمایی مدلها، کاهش تعارضات فرابخشی و اختلافات ملکی، اولویتبندی زیرحوزههای بحرانی بر مبنای معیارهای هیدرولوژیک و همچنین ارزیابی اثربخشی پروژهها را ممکن میسازد و در نهایت بستری منطبق بر سازوکارهای طبیعی برای مدیریت پایدار و کمهزینهتر منابع خاک و آب فراهم میآورند.
نوع مطالعه:
پژوهشي |
موضوع مقاله:
تخصصي دریافت: 1405/5/3 | پذیرش: 1405/7/26 | انتشار: 1405/8/10