Journal of Rangeland

fa تاثیر سه گونه ی چوبی .Prunus scoparaia (Spach) C.K.Schneid، Acer monspessulanum L و .Daphne mezerum L بر ویژگی‌های کیفی خاک زیراشکوب (منطقه مورد مطالعه: مراتع کرخنگان) Impact of Native Woody Species (Acer monspessulanum L., Prunus scoparia (Spach) C.K.Schneid., and Daphne mezerum L.) on Soil Quality Characteristics in Korkhangan Rangelands تخصصي Special كاربردي Applicable سابقه و هدف: گیاهان بوتهای چندساله از طریق ریزش لاشبرگ و تأثیر ریشههایشان موجب تغییر کیفیت خاک رویشگاه خود میشوند. با توجه به اهمیت کشت گونههای چوبی به منظور اصلاح و احیای پوشش گیاهی، این تحقیق در مراتع نیمه‌خشک جنوب استان یزد انجام گردید. مطالعه این مراتع که دارای محیطهای اکولوژی حساس، شکننده و مستعد بیابانزایی هستند از هر حیث، با اهمیت است. از طرفی به منظور مقابله با گسترش بیابان و خطرات ناشی از آنها، طرحهای احیا و اصلاح مراتع با کاشت گونههای مختلف اجرا میگردد که میتوانند ویژگیهای خاک را تحت تأثیر قرار دهند. بنابراین هدف از این مطالعه، بررسی اثر کاشت گونههای درختچهای مختلف بر خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک زیر اشکوب و اندازهگیری شاخصهای کیفیت خاک در مراتع کرخنگان بوده است. مواد و روش‌ها: این پژوهش تأثیر سه گونه چوبی Acer monspessulanum،Prunus scoparia <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Camillo_Karl_Schneider" style="color:blue; text-decoration:underline" title="Camillo Karl Schneider">.</a> وDaphne mezerum.  بر ویژگیهای کیفی خاک سطحی زیراشکوب در مراتع کرخنگان مورد بررسی قرار داده است. بدین منظور، در پایان فصل رویش، پس از بررسی مقدماتی اقدام به شناسایی رویشگاه نموده و پس از انتخاب 15 سایت نمونهبرداری که در هر سایت از خاک زیر تاجپوشش سه گونی چوبی A. monspessulanum، P. scoparia و D. mezerum و از خاک بیرون تاج پوشش به عنوان شاهد با اُگِر از عمق 5-0 سانتی متری نمونهبرداری انجام گردید و ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی 60 نمونه خاک سطحی اندازهگیری شد. جهت مقایسه ویژگیهای خاک زیر اشکوب با یکدیگر و همچنین با تاج پوشش علفی بیرون از اشکوب، از آزمون ANOVA و دانکن استفاده شد.  نتایج: نتایج بهدست آمده حاکی از وجود اختلاف معنیداری عناصر غذایی در زیر اشکوب گونههای چوبی با بیرون تاج پوشش (شاهد) است. بررسی عملکرد گونهها نشان داد که گونههای A. monspessulanum و P. scoparia نقش پررنگتری در بهبود خصوصیات شیمیایی خاک و عملکرد مرتع نسبت به گونه D. mezerum دارد. درصورتی که میزان نیتروژن در خاک زیر اشکوب گونه A. monspessulanum، P. scoparia وD. mezerum بیشتر از خاک بیرون تاج پوشش بوده است. همچنین نتایج فسفر نشان داد که میزان فسفر A. monspessulanum، P. scoparia بیشتر از D. mezerum و بیرون تاج پوشش است. در خصوص میزان پتاسیم  در خاک زیر اشکوب گونههای چوبی A. monspessulanum، P. scoparia، D. mezerum و بیرون تاج پوشش دارای سطح اختلاف معنیداری مشاهده شد. همچنین میزان کلسیم در خاک زیراشکوب گونهها A. monspessulanum، P. scoparia و D. mezerum بیشتر از بیرون تاج پوشش است. میزان منیزیم در خاک زیر تاج پوشش A. monspessulanum بیشتر از P. scoparia، D. mezerum و بیرون از تاج پوشش مشاهده گردید. میزان ماده آلی خاک زیر اشکوب گونههای چوبی A. monspessulanum، P. scoparia  و D. mezerum  بیشتر از خاک بیرون از تاج پوشش آنها بود. همچنین خاکهای بیرون از تاج پوشش میزان قلیاییت بیشتری نسبت به خاکهای زیر تاج پوشش گونههای D.mezerum، P. scoparia و A.monspessulanum داشت. هدایت الکتریکی خاک زیر اشکوب گونههای چوبی A. monspessulanum وP. Scoparia   بیشتر از خاک زیر اشکوب گونه D. mezerum و خاک بیرون از تاج پوشش است. نتیجه‌گیری: در مجموع نتایج این تحقیق نشان داد که گونه چوبی مختلف در عرصههای مرتعی تاثیرات متفاوتی بر خصوصیات خاک زیر اشکوب خود میگذارند. به طوری که در این مطالعه مشاهده گردید گونه A. monspessulanum نسبت به سایر گونههای مورد بررسی اثرگذاری بیشتری بر روی خصوصیات خاک منطقه مورد مطالعه دارند. لذا با شناخت روابط موجود میان گونههای چوبی و خاک میتوان کمک شایانی به برنامه‌ریزی صحیح این بومسازگانها در راستای فعالیتهای اصلاح و توسعه نمود.   Background and objectives: Perennial shrubs play a crucial role in shaping the soil quality within their habitats, influencing soil characteristics through leaf fall and root interactions. This study focuses on the impact of three native woody species-Acer monspessulanum, Prunus scoparia, and Daphne mezerum—on soil quality parameters in the ecologically sensitive and fragile Korkhangan rangelands of southern Yazd province. Considering the susceptibility of these rangelands to desertification, understanding the effects of woody plant species on soil quality is vital for successful rangeland rehabilitation and improvement projects. Methodology: The research investigates the qualitative characteristics of soil under the canopy of the three woody species compared to areas outside the canopy (control) in Korkhangan rangelands. Fifteen sites were selected, and soil samples were collected both under the canopy and outside the canopy at a depth of 0-5 cm. Soil physico-chemical parameters were measured in the laboratory, and statistical analyses (one-way ANOVA and Duncan tests) were employed to compare soil characteristics under the canopy and the control. Results: The study revealed variations in soil nitrogen, phosphorus, potassium, calcium, magnesium, organic matter, acidity, and electrical conductivity under different woody species. Acer monspessulanum demonstrated a significant influence on soil characteristics, with higher levels of nitrogen, phosphorus, potassium, calcium, magnesium, and organic matter compared to the control. The acidity of soils under D. mezerum, P. scoparia, and A. monspessulanum was lower than that outside the canopy. Additionally, electrical conductivity showed variations between A. monspessulanum, P. scoparia, D. mezerum, and the control. Conclusion: The research underscores the distinct impact of native woody species on soil properties in the studied rangelands. Acer monspessulanum exhibited a particularly pronounced effect on soil characteristics. Understanding these relationships can inform effective planning for ecosystem improvement and development activities in rangeland areas.   نیتروژن, ماده‌ی آلی, فسفر, تاج پوشش و مناطق خشک Nitrogen, organic matter, phosphorus, canopy cover, arid areas 367 381 http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-1276-2&slc_lang=fa&sid=1 Moslem Yazdani مسلم یزدانی Yazdani@na.iut.ac.ir 100319475328460016409 100319475328460016409 No Department of Range and Watershed Management, Faculty of Natural Resources, Isfahan University of Technology, Isfahan گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده مهندسی منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان Reza Erfanzadeh رضا عرفانزاده Rezaerfanzadeh@modares.ac.ir 100319475328460016410 100319475328460016410 Yes Department of Rangeland Management, Faculty of Natural Resources, Tarbiat Modares University گروه مرتعداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس، نور Asghar Mosleh Arani اصغر مصلح آرانی amosleh@yazd.ac.ir 100319475328460016411 100319475328460016411 No Department of Environmental Engineering, Faculty of Natural Resources, Yazd University, Yazd گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه یزد