Journal of Rangeland

fa بررسی چالش‌های بهره‌برداری چندمنظوره از مرتع با استفاده از تحلیل شبکه اجتماعی(مطالعه موردی: مرتع شاه البرز-استان طالقان) Examining the Challenges of Multi-Purpose Use of Rangeland Using Social Network Analysis (Case Study: Shah Alborz Rangeland, Taleghan Province) تخصصي Special پژوهشي Research سابقه و هدف: در استفاده چندمنظوره ارزش خدمات اکوسیستم از طریق همزیستی چندین نوع فعالیت از جمله دامداری و اکوتوریسم نمایان می‌شود. مرتع شاه البرز نیز با داشتن ویژگیهای اکوتوریسمی (دشت، رودخانه، غار و ...) از پتانسیل استفاده چندمنظوره برخوردار است در حالی که استفاده غالب آن چرای دام است. از آنجایی که عملی کردن چنین اقدامی با برخی از چالش‌ها از سوی نهادهای مربوطه مواجه است در این تحقیق به شناسایی چالش‌ها و معرفی استراتژیها جهت استفاده اکوتوریسم و تهیه نقشه ذینفعان پرداخته شد. مواد و روشها: به منظور ارزیابی شبکه و تجزیه و تحلیل ذینفعان تعاملات بین 23 ذینفع مرتبط با صنعت اکوتوریسم در مرتع شاه البرز ترکیب ‌شد تا بینش‌هایی در مورد اثربخشی تعاملات ذینفعان ارایه ‌گردد. اطلاعات مورد نیاز از طریق توزیع پرسشنامه بین ذینفعان و بهرهبرداران مراتع چهار روستای شهرستان طالقان جمع‌آوری شد. پس از جمع‌آوری دادهها ویژگیهای توصیفی جامعه آماری استخراج گردید. سپس، به منظور تعیین جامعه آماری در سطح نهادها، جامعه آماری نهادهای مرتبط با اکوتوریسم از طریق نمونهگیری گلوله برفی شناسایی شد. تجزیه و تحلیل دادهها با استفاده از نرم‌افزار تخصصی تحلیل ساختارهای اجتماعی UCINET6  و ترسیم گراف مربوطه آن از طریق Net Draw انجام شد.  نتایج: 22درصد افراد میزان امنیت شغلی مرتعداری را زیاد بیان کردند. 7/60 درصد افراد نیز اعتقاد داشتند که به میزان کم و خیلی کم از نظرات مردم برای طراحی و برنامهریزی طرحهای مرتعداری استفاده شده است. در سطح کلان شبکه اجتماعی شاخص میزان تراکم شبکه در نهادهای شهرستان طالقان 22 درصد، میزان دوسویگی پیوندها در نهادها 42 درصد و انتقالپذیری پیوندها 17 درصد به‌دست آمد که بیانگر تمرکز نامطلوب قدرت در بین نهادهای است. در سطح خرد شبکه اجتماعی نیز از بین نهادهای منتخب به‌ترتیب نهادهای فرمانداری و بخشداری بیشترین و کمترین مقدار شاخصهای مرکزیت درجه، مرکزیت مجاورت و مرکزیت بینابینی را به خود اختصاص دادند. همچنین مشخص شد که اکوتوریسم طالقان از بین کلیه نهادهای شناسایی شده عمدتا تحتتاثیر نهادهای فرمانداری، نیروی انتظامی و اداره میراث فرهنگی و گردشگری هدایت میشود. نتیجهگیری: وضعیت نامطلوب بین نهادها در سطح کلان حاکی از میزان سرمایه اجتماعی پایین در شبکه نهادی منطقه است. همچنین از آنجایی که نهاد فرمانداری ارتباطات زیادی با سایر نهادها داشته است و سایر نهادها نیز با این نهاد ارتباط ایجاد کردهاند این نهاد در موقعیت تاثیرگذارتری نسبت به سایر نهادها قرار گرفته است. به‌عبارتی دیگر، نهاد فرمانداری دارای نفوذ اجتماعی بالاتری نسبت به سایر کنشگران است و میتواند نقش موثرتری در گردشگری مرتع و برقراری ارتباط با سایر بهرهبرداران محلی ایفا کند. به‌طورکلی، میتوان نتیجه گرفت که سرمایه اجتماعی پایین و ناهماهنگی بین نهادها ممکن است بخش گردشگری مرتع را از جستجوی (دستیابی) منافع مشترک و هماهنگی با استراتژیهای آینده دور کند.   Background and Objective: Multiple-use management enhances the value of ecosystem services by enabling the coexistence of diverse activities, such as livestock grazing and ecotourism. Shah Alborz rangeland possesses considerable potential for multiple-use management due to its rich ecotourism attractions, including plains, rivers, caves, and other natural landscapes, although livestock grazing remains its dominant land use. However, implementing a multiple-use management approach faces numerous institutional and governance challenges. Therefore, this study aimed to identify the institutional challenges associated with ecotourism development, propose appropriate strategies for promoting ecotourism, and map the stakeholder network involved in the management of Shah Alborz rangeland. Methodology: This study integrated stakeholder analysis with social network analysis (SNA) to evaluate the interactions among 23 stakeholders involved in ecotourism development in the rural areas of Shah Alborz. Data were collected through a structured questionnaire administered to stakeholders and rangeland users from four villages in Taleghan County. Descriptive statistics were first calculated to summarize respondents' perceptions. At the institutional level, organizations involved in ecotourism management were identified and surveyed using the snowball sampling method. Social network data were analyzed using UCINET 6 software, and the corresponding network graphs were generated using NetDraw. Results: Approximately 22% of respondents considered the job security of rangeland pastoralists to be high. In contrast, 60.7% believed that local communities' opinions had been incorporated into the planning and design of grazing management projects to only a low or very low extent. At the macro level, the institutional network exhibited a density of 22%, reciprocity of 42%, and transitivity of 17%, indicating weak institutional cohesion and an uneven concentration of power among organizations. At the micro level, the Governorship (FA-TA) exhibited the highest values of degree, closeness, and betweenness centrality, whereas the District Administration (BA-KH) had the lowest centrality values. The findings further revealed that tourism development in Taleghan is primarily influenced by the Governorship, the Police Department, and the Department of Cultural Heritage, Tourism, and Handicrafts. Conclusion: The weak structural characteristics of the institutional network at the macro level reflect a low level of social capital among organizations involved in rangeland management. The Governorship occupies the most influential position within the network because it maintains extensive relationships with other institutions, while many organizations also rely on it for communication and coordination. Consequently, it has greater social influence and is better positioned to facilitate rangeland tourism development and strengthen collaboration with local stakeholders. Overall, the limited social capital and inadequate coordination among institutions may hinder the development of sustainable rangeland tourism by reducing opportunities for collective action, shared interests, and alignment with long-term development strategies.   تحلیل شبکه اجتماعی, ذینفعان, اکوتوریسم, UCINET Social Network Analysis, Stakeholders, Ecotourism, UCINET 69 83 http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-2056-1&slc_lang=fa&sid=1 Hossein Zamanpour حسین زمانپور zamanpour.hosein@ut.ac.ir 100319475328460019401 100319475328460019401 No Faculty of Natural Resources, University of Tehran, Karaj دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج Hossein Azarnivand حسین آذرنیوند hazar@ut.ac.ir 100319475328460019402 100319475328460019402 Yes دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج Hossein Arzani حسین ارزانی harzani@ut.ac.ir 100319475328460019403 100319475328460019403 No Faculty of Natural Resources, University of Tehran, Karaj دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج Mehdi Ghorbani مهدی قربانی mehghorbani@ut.ac.ir 100319475328460019404 100319475328460019404 No Faculty of Natural Resources, University of Tehran, Karaj دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج