Journal of Rangeland

fa تعیین مناطق مستعد بذرکاری یونجه چندساله Medicago sativa L. با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS)؛ مطالعه موردی حوزه هیراب استان لرستان Determining Areas Prone to Alfalfa Seed Cultivation (Medicago sativa) using the Analytic Hierarchy Process (AHP) and Geographic Information System (GIS): A Case Study of Hirab Basin, Lorestan Province تخصصي Special پژوهشي Research سابقه و هدف: این تحقیق با هدف شناسایی و اولویتبندی مناطق مستعد کشت یونجه چند ساله در دیمزارهای کم بازده هیراب شهرستان بروجرد با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی و روش تحلیل سلسله مراتبی مورد بررسی قرار گرفت. یونجه یکی از گیاهان پراهمیت در کشاورزی امروز است و در بین گیاهان علوفهای از اهمیت ویژهای برخوردار است، به طوری که از آن به عنوان ملکه گیاهان علوفهای یاد شده است از طرفی دیمزارها بدلیل مدیریت سوء در معرض فرسایش بادی و آبی قرار دارند و یونجه به عنوان یکی از گیاهان سازگار با شرایط کم آبی به عنوان یک از گیاهان مناسب کشت در نظر گرفته شده است. مواد و روشها: ابتدا نسبت به جمعآوری اطلاعات، لایهها و نقشههای منطقه اقدام شد. سپس با بررسی منابع علمی عوامل طبیعی موثر بر کشت یونجه را استخراج و پرسشنامه جهت تعیین ضرایب اهمیت این عاملها تهیه شد. در مرحله بعد این ضرایب را وارد نرم افزار Expert choice کرده و معیارها و زیر معیارها وزندهی شدند و بعد از به دست آوردن وزن نرمال، اطلاعات را وارد نرم افزار Arc GIS کرده و لایههای تهیه شده بر اساس این اوزان، وزندهی شدند و در نهایت لایههای وزندهی شده با هم تلفیق شدند. نتایج: منطقه از نظر توان کشت یونجه در چهار کلاس بسیار مستعد، مستعد، نیمه مستعد و غیر مستعد طبقهبندی گردید. نتایج این پژوهش نشان میدهد که بیش از 70 درصد از منطقه دارای توان بالا تا متوسط برای کشت یونجه است. و این به این معناست که بیشتر نقاط منطقه هیراب از نظر عاملهای مناسب برای کشت یونجه در شرایط مناسبی قرار دارد. این امر نشان میدهد که براساس متغیرهای اقلیمی و توپوگرافیکی مورد بررسی، شرایط مناسب کشت این محصول در بیش از نیمی از نواحی، قابل کشت است که نشان از پتانسیل بالای منطقه هیراب در کشت یونجه یکساله به عنوان گیاهی مناسب در تناوب زراعی و همچنین احیاء مراتع دارد. نتیجهگیری: با بررسی ارزش وزنی به دست آمده برای عوامل موثر بر کشت یونجه در این پژوهش مشخص شد در بین معیارهای موثر بر کشت یونجه عامل خاک شامل(بافت خاک، عمق خاک، شوری و اسیدیته) بیشترین تاثیر بر کشت یونجه را دارد با ارزش وزنی 637/0 و بعد از خاک معیار توپوگرافی(شامل شیب، جهت و ارتفاع) عامل موثر بر کشت یونجه است با ارزش وزنی 258/0 و معیار اقلیم(شامل دما و بارش) در رتبه سوم قرار دارد با ارزش وزنی 105/0 بافت خاک و شوری خاک منطقه به ترتیب با ارزش وزنی 170/0 و 073/0 کمترین تاثیر را دارد. مناطق با ارتفاع بیش از 2500 متر کمترین توان کشت یونجه و ارزش وزنی 048/0 را دارد. در بین گزینههای جهت منطقه، جهات جنوب و جنوبشرقی بیشترین اثرگزاری را بر کشت یونجه داشته با ارزش وزنی 546/0و کمترین توان در جهات غرب و شمال با ارزش وزنی 084/0 است. Background and objectives: This study aimed to identify and prioritize areas suitable for perennial alfalfa cultivation in low-yield dryland areas of the Hirab basin, Borujerd County, using Geographic Information System (GIS) and the Analytic Hierarchy Process (AHP). Alfalfa, often referred to as the "queen of forage plants," is of particular importance in agriculture. Dryland areas, which are subject to wind and water erosion due to poor management, present an opportunity for alfalfa cultivation due to the plant's adaptability to water scarcity conditions. Methodology: Initially, information, layers, and maps of the region were collected. Natural factors affecting alfalfa cultivation were extracted from scientific sources, and a questionnaire was prepared to determine the coefficients of importance of these factors. These coefficients were entered into the Expert Choice software for weighting criteria and sub-criteria. After obtaining the normalized weights, the information was entered into ArcGIS software, and the layers were weighted and combined accordingly. Results: The region was classified into four classes in terms of alfalfa cultivation potential: highly susceptible, susceptible, semi-susceptible, and non-susceptible. The results indicated that over 70% of the region has high to medium potential for alfalfa cultivation. This suggests that most parts of the Hirab region are suitable for alfalfa cultivation based on the studied climatic and topographical variables. More than half of the areas in the region possess favorable conditions for alfalfa cultivation, highlighting the high potential of the Hirab region for cultivating this crop as part of crop rotation and pasture restoration. Conclusion: By examining the weight values obtained for the factors affecting alfalfa cultivation, it was determined that soil factors (soil texture, soil depth, salinity, and acidity) have the greatest impact on alfalfa cultivation with a weight value of 0.637. Following soil, the topographic criterion (including slope, direction, and altitude) has a weight value of 0.258, and the climate criterion (including temperature and precipitation) has a weight value of 0.105. Soil texture and soil salinity of the region have the least impact with weight values of 0.170 and 0.073, respectively. Areas with altitudes above 2500 meters have the least potential for alfalfa cultivation with a weight value of 0.048. Among the directional options, the south and southeast directions have the greatest impact on alfalfa cultivation with a weight value of 0.546, while the west and north directions have the least potential with a weight value of 0.084.   یونجه چند ساله, مکان‌یابی, سیستم اطلاعات جغرافیایی, تحلیل سلسله مراتبی, هیراب Prenial Alfalfa, Modeling, Geographic Information System, AHP, Hyrab 535 548 http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-75-4&slc_lang=fa&sid=1 Maryam Asgarian مریم عسگریان mtborujerd@gmail.com 100319475328460017939 100319475328460017939 No Department of Rangeland Management, Borujerd Branch, Islamic Azad University, Borujerd گروه مرتعداری، واحد بروجرد، دانشگاه آزاد اسلامی، بروجرد Ali Ariapour علی آریاپور aariapour@yahoo.com 100319475328460017940 100319475328460017940 Yes Department of Rangeland Management, Borujerd Branch, Islamic Azad University, Borujerd گروه مرتعداری، واحد بروجرد، دانشگاه آزاد اسلامی، بروجرد Hamidreza Mehrabi حمیدرضا محرابی mehrabio@yahoo.com 100319475328460017941 100319475328460017941 No Department of Rangeland Management, Borujerd Branch, Islamic Azad University, Borujerd گروه مرتعداری، واحد بروجرد، دانشگاه آزاد اسلامی، بروجرد