Journal of Rangeland

fa تأثیر کود نیتروژن و فسفر بر تولید فرم‌های رویشی مختلف گیاهان مراتع منطقه نیمه‌استپی استان کردستان Effects of Nitrogen and Phosphorus Fertilizers on the Production of Vegetative Forms of Rangeland Plants in the Semi-Steppe Region of Kurdistan Province تخصصي Special كاربردي Applicable سابقه و هدف: کودپاشی مراتع یکی از روشهایی است که با افزایش مواد غذایی خاک در شرایط مناسب میتواند تأثیر کوتاهمدت و شدید بر میزان تولید و ترکیب گیاهی داشته باشد. درواقع کوددهی عملی‌ترین و موثرترین روش برای افزایش تولید ماده خشک در مراتع است. تحقیق حاضر با هدف بررسی اثر کودهای نیتروژن و فسفر بر تولید سالانه فرم‌های رویشی مختلف در دو منطقه خرکه (سارال) و مجیدآباد واقع در استان کردستان انجام شد. مواد و روش‌ها: با توجه به وسعت مناطق رویشی استان کردستان، دو منطقه نیمه‌استپی سرد برای مطالعه حاضر انتخاب شد. در منطقه معرف مرتعی در هر یک از دو سایت مورد مطالعه، و براساس سطح قرق یا منطقه همگن موجود، برای هر تیمار کرتهای 5 ×5  متری به فاصله 10-5 متری (در هر سال سه تکرار) از سال 1393 تا 1396 به روش تصادفی-سیستماتیک پیکهکوبی شد در این مطالعه، در دو سال اول آزمایش ساده و در سال سوم به صورت فاکتوریل اجرا شد. نیتروژن در 4 سطح 0، 50، 100 و 150 کیلوگرم در هکتار در بهار 1394، 1395 و 1396 اعمال شد. برای کود فسفر، علاوه بر حداقل سه کرت شاهد در هر سال، در دو سطح 50 و 100 کیلوگرم در هکتار در پاییز 1393، 1394، 1395 مورد استفاده قرار گرفت. هر ساله ویژگیهای مختلف مربوط به غلظت عناصر ازت و فسفر خاک مورد اندازهگیری قرار گرفتند. درصد تاج پوشش و تولید برای هر یک از گونه‌های گیاهی به‌تفکیک اندازه‌گیری شد و به گروه‌های گراس، فورب، بوتهای و یکساله تفکیک شدند و تجزیه و تحلیل آماری برای این گونه‌ها در قالب تجزیه مرکب و بر پایه طرح آزمایشی کاملاً تصادفی نامتعادل و مقایسه میانگینها به روش آزمون چنددامنهای دانکن صورت گرفت. نتایج: نتایج نشان داد که هیچ یک از منابع تغییر به لحاظ غلظت ازت تفاوت معنیداری ایجاد نکردند اما برای فسفر، اثر سال، سال×تکرار و سال×تیمار معنیدار بود. در تیمارهای فاکتوریل، غلظت فسفر خاک تاثیر معنی‌داری نداشت ولی غلظت ازت خاک در سطح 5 درصد معنیدار بود. نتایج آنالیز مرکب هر سه سال در کوددهی ساده در سایت مجید آّباد نشان داد که به‌جز عامل سال به لحاظ غلظت ازت خاک و به‌جز عامل سال×تکرار بقیه منابع تغییر به لحاظ غلظت فسفر خاک تفاوت معنیداری در سطح 5 درصد ایجاد نکردند در کوددهی فاکتوریل، این تیمارها به لحاظ غلظت ازت و فسفر خاک تفاوت معنیداری ایجاد نکردند. از میان ویژگی تولید فرمهای مختلف رویشی، تیمارهای کوددهی ساده فقط بر تولید گونه‌های یکساله اثر معنیدار داشت. مابقی صفات به طور معنیداری تحت تأثیر تیمارهای کوددهی قرار نگرفتند در کوددهی فاکتوریل، این تیمارها فقط بر تولید گندمیان و پهنبرگان+گندمیان اثر معنیدار داشتند. در سایت مجیدآباد، تیمارهای کوددهی ساده در سطح 5 درصد بر تولید گونههای یکساله و گندمیان اثر معنیدار داشتند. در این دو نوع تولید، سال هم معنیدار بود. سایر صفات به طور معنیداری تحت تأثیر تیمارهای کوددهی قرار نگرفتند. در تیمارهای مختلف کوددهی فاکتوریل نیز، تولید یکسالهها و گندمیان، در سطح 1 درصد معنی‌دار شد اما بر سایر فرم‌های رویشی تاثیر معنی‌داری نداشتند. نتیجه‌گیری: تیمارهای کودی نیتروژندار غالباً، به طور نامطلوبی، باعث افزایش گیاهان یکساله‌ها و تیمارهای فسفردار در مواردی باعث کاهش تولید گیاهان خانواده گندمیان شدند. با این وجود، با توجه به نتایج این مطالعه، پیشنهاد میشود که از اعمال کودپاشی به روش معمول در سطح مراتع استان و مناطق مشابه به لحاظ بیواقلیمی جلوگیری به عمل آید. مطالعه کوددهی در عملیات اصلاحی همراه با کشت بذر یا نهال، به‌گونه‌ای که کود در اختیار ریشه گیاه قرار گیرد، پیشنهاد می‌شود.   Background and objectives: Fertilization of rangelands is a common management practice that can exert short-term and substantial effects on plant production and species composition by enhancing soil nutrient availability under suitable conditions. Indeed, fertilization is considered one of the most practical and effective methods to increase dry matter yield in rangeland ecosystems. This study aimed to investigate the effects of nitrogen and phosphorus fertilizers on the annual biomass production of various plant functional groups in the Saral and Majidabad rangelands of Kurdistan province. Methodology: Representative areas within the rangelands at the two study sites were selected based on soil properties and homogeneity. Experimental plots measuring 5 × 5 meters were established with 5–10 meter spacing, with three replications per year, over the period of 2013 to 2016. A simple (single-factor) experimental design was implemented during the first two years, followed by a factorial design in the third year. Nitrogen fertilizer was applied at four levels (0, 50, 100, and 150 kg ha⁻¹) each spring of 2014, 2015, and 2016. Phosphorus fertilizer was applied at two levels (50 and 100 kg ha⁻¹) in the fall of 2013, 2014, and 2015, with at least three control plots maintained annually. Soil concentrations of nitrogen and phosphorus were measured each year. Vegetation canopy cover and biomass production were assessed separately for each species, categorizing plants into grasses, forbs, shrubs, and annuals. Statistical analysis was performed using combined analysis of variance for an unbalanced completely randomized design, and mean comparisons were made using Duncan’s multiple range test. Results: Analysis showed that nitrogen concentrations did not cause significant variation among treatments. However, phosphorus showed significant effects related to year, year × replication, and year × treatment interactions. In the factorial experiment, soil phosphorus concentration did not significantly influence measured variables, whereas soil nitrogen concentration was significant at the 5% level. At the Majidabad site, combined analysis over three years revealed that in the simple fertilization trials, soil nitrogen concentration varied significantly only with year, and phosphorus concentration did not show significant differences except in the year × frequency interaction. Factorial fertilization treatments did not produce significant changes in soil nitrogen or phosphorus concentrations. Regarding vegetation production, simple fertilization significantly influenced only the biomass of annual species, with other plant functional groups unaffected. Factorial fertilization treatments significantly affected the production of grasses and a combined group of broadleaf + grass species. At Majidabad, simple fertilization significantly increased production of annual and grass species (p < 0.05), with year also having a significant effect. Other functional groups did not show significant responses to fertilization. Similarly, in factorial treatments, production of annuals and grasses was significantly affected, while other vegetative forms remained unchanged. Conclusion: Nitrogen fertilization often led to an undesirable increase in annual species production, while phosphorus application sometimes resulted in a reduction of grass family biomass. Based on these findings, routine fertilization practices may not be advisable in the rangelands of Kurdistan province and similar bioclimatic zones. It is recommended that fertilization be integrated with reclamation efforts involving seeding or seedling planting to ensure fertilizer availability at the root zone and improve establishment success.   کودپاشی, گونه‌های مرتعی, استان کردستان, نیتروژن, فسفر fertilization, rangeland species, Kurdistan province, nitrogen, phosphorus 179 194 http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-2598-2&slc_lang=fa&sid=1 Kazem Saedi کاظم ساعدی k.saedi@areeo.ac.ir 100319475328460018710 100319475328460018710 Yes Forests and Rangelands Research Department, Kurdistan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Sanandaj بخش تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی کردستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، سنندج Mohammad Hossein Sedri محمدحسین سدری sedri_mh@yahoo.com 100319475328460018711 100319475328460018711 No Soil and Water Research Department, Kurdistan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Sanandaj بخش تحقیقات خاک و آب، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی کردستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، سنندج Aliashraf Jafari علی اشرف جعفری aliashrafj@gmail.com 100319475328460018712 100319475328460018712 No Research Institute of Forests and Rangelands AREEO, Tehran مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران Peyman Babapiri پیمان باباپیری kazemsaedi@yahoo.com 100319475328460018713 100319475328460018713 No General of Natural Resources and Watershed Administration of Kurdistan Province, Sanandaj اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان کردستان، سنندج