Journal of Rangeland

fa بررسی اثر فعالیت جوندگان کوچک بر کاهش گونه گون (Astragalus sempervirens L.) در مرتع سنگرج سوادکوه Investigating the Impact of Small Rodent Activity on the Decline of Astragalus sempervirens L. in the Sangraj Rangeland of Savadkuh تخصصي Special پژوهشي Research سابقه و هدف: وجود گیاهانی نظیر گون در مراتع و بهویژه ارتفاعات، میتواند نقش مهمی در حفاظت از تنوع زیستی گیاهان مرتعی بر عهده داشته باشد و با توجه به جایگاه مراتع در اقتصاد کشور و حفاظت آب و خاک، مطالعه اثر عوامل اکولوژیکی بر تغییرات مراتع از اهمیت زیادی برخوردار است. در همین راستا، هدف از پژوهش حاضر، بررسی اثر فعالیت جوندگان کوچک بر کاهش گونه گون (Astragalus sempervirens) است. مواد و روش‌ها: بدینمنظور مطالعهای در سال 1402، در مرتع ییلاقی سنگرج سوادکوه انجام شد. با توجه به حضور گونه گون بهعنوان تیپ غالب پوشش گیاهی در امتداد سه دامنه شمال، شرق و غرب منطقه، بررسی حاضر در سه دامنه نامبرده انجام شد. ابتدا منطقه مورد نظر پیمایش شد. سپس در امتداد تغییرات مشهود و دامنههای مورد نظر به روش سیستماتیک - تصادفی تحت ترانسکت به طول 100 متر و پلات گذاری با ابعاد 2×2 مترمربع قرار گرفت و تعداد پایههای گون و تعداد حفرههای ایجاد شده ناشی از حضور جوندگان در پای گونها ثبت گردید. نمونه های خاک نیز از عمق 50-0 سانتی متری با سه تکرار در دامنههای نامبرده برداشت و به آزمایشگاه منتقل شدند. فعالیت جوندگان نیز در پای بوته های در حال خشک شدن ثبت شد و نوع جونده موجود در منطقه تشخیص داده شد. دادههای بهدست آمده توسط نرم افزار  SPSSver.22 مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج: نتایج نشان داد نوع جونده موجود در منطقه وُل برفی با نام علمی Chionomys nivalis بوده است و دامنه اثر معنیداری بر تعداد پایههای گون، حفرههای ایجاد شده و شاخصهای خاک داشته است. مقایسه میانگین تعداد پایههای گون و حفره ها در دامنههای مورد بررسی بیانگر آن بود که تعداد پایه های گون (4533) و حفرهها (3067) در دامنه شمال منطقه به طور معنیداری بیشتر بوده است. بافت خاک منطقه نیز در دامنههای شمال و شرق از نوع شنی - لومی و در دامنه غرب از نوع لومی - شنی بوده و از نظر عناصر پرمصرف خاک و مادهآلی میان دامنهها اختلاف معنیداری وجود داشت. بهطوریکه مقدار عناصر نیتروژن (25/0 درصد)، فسفر (21/12 میلیگرم/گرم)، پتاسیم (43/760 میلیگرم/گرم) و ماده آلی (84/6 درصد) در دامنه شمال به طور معنیداری بیشتر بوده است. نتایج ضریب همبستگی میان تعداد پایههای گون و حفرههای ایجاد شده با دامنه و شاخص‌های خاک نیز نشان داد، تعداد پایههای گون با پارامترهای دامنه، تعداد حفره، رس، فسفر و پتاسم خاک همبستگی مثبت و معنیداری در سطح یک درصد دارد. همچنین عناصر غذایی پرمصرف خاک شامل نیتروژن، فسفر و پتاسیم همبستگی مثبت و معنیداری در سطح یک درصد با دامنه نمونهبرداری از خود نشان دادند. نتیجه‌گیری: نتایج نشان داد افزایش مقدار عناصر پرمصرف خاک و ماده آلی در دامنه شمالی افزایش تعداد پایههای گون را در پی داشته است. از طرفی گونها به دلیل همزیستی با باکتری ریزوبیوم موجب غنی‌تر شدن خاک میگردند که به تبع آن، هجوم جوندگان و استفاده آنها از ریشه گونها افزایش یافته و به مراتب موجب خشک شدن تدریجی و تخریب گونها گردیده است و این امر شرایط را برای استقرار گونههای مهاجم فراهم میسازد. لذا لازم است جهت مدیریت اکوسیستمهای مرتعی تأثیرات منفی فعالیت‌های جوندگان در اطراف ریشه‌های گون مورد توجه قرار گیرد.   Background and objectives: The presence of plant species such as Astragalus sempervirens in rangelands, particularly in high-altitude regions, plays a vital role in maintaining biodiversity. Given the importance of rangelands in the national economy and their function in soil and water conservation, understanding the ecological factors driving vegetation changes is essential. This study aims to evaluate the impact of small rodent activity on the decline of Astragalus sempervirens in the Sangraj summer rangeland of Savadkuh. Methodology: Field investigations were conducted in 2023 across three domains—northern, eastern, and western—where Astragalus species dominate the vegetation. Following an initial site survey, a systematic random sampling method was applied using 100-meter transects with 2×2 m² plots. Within each plot, the number of Astragalus stands and rodent-induced burrows at their bases were recorded. Soil samples were collected from depths 0–50 cm in triplicate and analyzed in the laboratory. Rodent activity was observed in drying shrubs, and the species present in the study area were identified. Data analyses were performed using SPSS version 22. Results: The rodent species identified in the study area was the Snow Vole (Chionomys nivalis)**. Statistical analyses indicated that the domain significantly affected the number of Astragalus stands, rodent burrow density, and soil characteristics. The highest number of Astragalus stands (4,533) and rodent burrows (3,067) were recorded in the northern domain. Soil texture varied across domains, with sandy-loamy composition in the northern and eastern domains and loamy-sandy in the western domain. Significant variations were observed in soil essential elements and organic matter across domains. The highest levels were recorded in the northern slope, including: Nitrogen (0.25%), Phosphorus (12.21 mg/g), Potassium (760.43 mg/g), Organic Matter (6.84%). Correlation analysis revealed a strong positive association between Astragalus stand density and soil parameters (clay content, phosphorus, and potassium) at the 1% significance level. Additionally, key soil nutrients (N, P, K) exhibited a significant positive correlation with the study domains.   استان مازندران, بوته, جوندگان, مدیریت مرتع Mazandaran Province, Range Management, Rodents, Shrub 108 122 http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-2773-2&slc_lang=fa&sid=1 Qodratollah Heydari قدرت اله حیدری q_heydari@yahoo.com 100319475328460018147 100319475328460018147 Yes Department of Range Management, Faculty of Natural Resources, Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University, Sari گروه مرتعداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری Zahra Zamani زهرا زمانی zamani.z1395@gmail.com 100319475328460018148 100319475328460018148 No Department of Range Management, Faculty of Natural Resources, Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University, Sari گروه مرتعداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری