fa بررسی تأثیر چرای دام بر الگوی مؤلفه‎‌های تنوع گونه‎ای در مقیاس‎های مکانی مختلف تخصصي Special پژوهشي Research <p dir="RTL">تغییرات تنوع گیاهی مراتع در مکان و زمان به نوع مدیریت و فاکتورهای محیطی غیرزنده بستگی دارد. لازمه فهم الگوهای مختلف تنوع گونه<span dir="LTR">&lrm;</span>ای در مکان، آنالیز و ارزیابی تنوع در مقیاس<span dir="LTR">&lrm;</span>های مکانی چندگانه می<span dir="LTR">&lrm;</span>باشد. هدف از انجام این تحقیق بررسی تأثیر چرای دام بر روی شاخص<span dir="LTR">&lrm;</span>های تنوع در دو مقیاس مکانی محلی و منطقه‌ای در مراتع غرب کشور در استان ایلام می‌باشد. نمونه<span dir="LTR">&lrm;</span>برداری از گیاهان با استفاده از پلات<span dir="LTR">&lrm;</span>های 2&times;2 متر مربع در مقیاس محلی در 40 پلات (20 پلات در داخل قرق و 20 پلات در خارج قرق) و در مقیاس منطقه<span dir="LTR">&lrm;</span>ای در 8 سایت (4 سایت قرق و 4 سایت در حال چرا) انجام شد. بر اساس روش تقسیم<span dir="LTR">&lrm;</span>بندی افزایشی، کل غنای گونه<span dir="LTR">&lrm;</span>ای (<span dir="LTR">&gamma;</span>_{<span dir="LTR">r</span>}) به مؤلفه<span dir="LTR">&lrm;</span>های داخل نمونه<span dir="LTR">&lrm;</span>ها (<span dir="LTR">&alpha;</span>_{<span dir="LTR">1</span>})، بین نمونه<span dir="LTR">&lrm;</span>ها (<span dir="LTR">&beta;</span>_{<span dir="LTR">1</span>}) و بین مراتع (<span dir="LTR">&beta;</span>_{<span dir="LTR">2</span>}) تقسیم<span dir="LTR">&lrm;</span>بندی شد. نتایج نشان داد از مجموع 89 گونه ثبت شده در کل منطقه 72 گونه در منطقه قرق و 60 گونه در منطقه در حال چرا مشاهده گردید. همچنین شاخص آلفا در منطقه قرق شده به<span dir="LTR">&lrm;</span>صورت معنی<span dir="LTR">&lrm;</span>داری از مقدار مشابه آن در منطقه چراشده بیشتر بود ولی برای شاخص بتا روند معنی<span dir="LTR">&lrm;</span>داری مشاهده نشد که نشان&shy;دهنده الگوی پراکنش غیریکنواخت گونه<span dir="LTR">&lrm;</span>های گیاهی است. شاخص تنوع بتا&nbsp; با توجه به سهم بیشتر آن در تنوع کل در مقیاس منطقه<span dir="LTR">&lrm;</span>ای دارای اهمیت بیشتری بود که نشان&shy;دهنده تفاوت ترکیب گیاهی در این مقیاس است. این تحقیق نشان داد که برخی از مؤلفه<span dir="LTR">&lrm;</span>های تنوع حساسیت بیشتری نسبت به چرا از خود نشان می&shy;دهند که تاکید بر استفاده آن&shy;ها توسط محققین در مدیریت پوشش گیاهی می<span dir="LTR">&lrm;</span>گردد.</p> <p>Species diversity differs in various spatial and temporal scales in response to different biotic and abiotic conditions. The aim of this study was to investigate the effects of grazing impact on species diversity components in local and regional scales in Ilam province. Vegetation sampling was carried out using 40 plots of 2&times;2 m² (20 plots in exclosure and 20 plots in grazed area) in local scale and 8 sites (4 sites within exclusion and 4 sites within grazed area) in regional scales. Plant species richness (<span dir="RTL">&gamma;</span>_r) partitioned into additive component among plots (<span dir="RTL">&alpha;</span>₁), between plots (<span dir="RTL">&beta;</span>₁) and between sites (<span dir="RTL">&beta;</span>₂). We used the PARTITION software for analysis of species diversity components in different scales. According to the results, 72 plant species were observed in exclosure and 60 species in grazed area from a total of 89 recorded plant species. Additive partitioning of plant species diversity showed that, in two regions, observed plant species components (<span dir="RTL">&alpha;</span>₁and <span dir="RTL">&beta;</span>₁) was smaller than expected values in local scale, and in regional scale and observed plant species components (<span dir="RTL">&beta;</span>₂) was greater than the expected value. Species diversity among plot (<span dir="RTL">&alpha;</span>₁) in exclosure area was significantly greater than the grazed area, but there was no significant trend for species diversity between plots (<span dir="RTL">&beta;</span>₁) and sites (<span dir="RTL">&beta;</span>₂), indicating non-random patterns of plant species. The beta diversity, with respect to more contribution to total species diversity, was more important diversity component in regional scale. This study showed that some components are more sensitive to grazing, so we suggest using these indices in vegetation management studies.</p> تنوع گونه‌ای, تقسیم‌بندی افزایشی, مقیاس مکانی, غنای گونه‌ای, استان ایلام. Species diversity, Additive partitioning, Spatial scales, Species richness, Ilam province. 367 377 http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-1-73&slc_lang=fa&sid=1 Reza Omidipoor رضا امیدی پور 10031947532846002669 10031947532846002669 No Faculty of Natural Resources, Tarbiat Modares University دانشگاه تربیت مدرس Reza Erfanzadeh رضا عرفانزاده rezaerfanzadeh@modares.ac.ir 10031947532846002670 10031947532846002670 Yes Faculty of Natural Resources, Tarbiat Modares University دانشگاه تربیت مدرس Marzban Faramarzi مرزبان فرامرزی 10031947532846002671 10031947532846002671 No Ilam University دانشگاه ایلام