Journal of Rangeland

fa عدم تعادل دام و مرتع و تأثیر طرح‌های مرتعداری (مطالعه موردی: شهرستان ماهنشان) Exploring the factors affecting imbalance of livestock numbers and rangeland carrying capacity and evaluating the impacts of range management projects on forage production: A case study in the Mahneshan Township تخصصي Special پژوهشي Research <p dir="RTL">اجرای طرحهای اصلاحی و احیایی مراتع بهمنظور حفظ و احیای منابع طبیعی، همچنین تأمین معیشت جمعیت قابلتوجهی از بهره‌برداران بهخصوص بهره‌بردارن روستایی دامدار ضروری است. مطالعه موردی حاضر به بررسی عوامل مؤثر بر عدم تعادل دام و مرتع و تأثیر طرح‌های مرتعداری در روستاهای شهرستان ماهنشان در استان زنجان میپردازد. دادهها با استفاده از مصاحبه‌های نیمهساختاریافته با بهرهبرداران مراتع، مشاهده مشارکتی، بررسی مدارک و اسناد طرحهای مرتعداری موجود و ترسیم نقشههای روستا گردآوری گردید و در نهایت دادهها، با استفاده از مفهومسازی، کدبندی، ترسیم نمودار و تحلیل نقل‌قولی، تجزیه و تحلیل شدند. نتایج نشان داد، بهرهبرداری از مراتع بهصورت جمعی (مشاعی) و براساس واگذاری مراتع ملی به آنها انجام میگردید. معیشت خانوارها وابسته به چرای مراتع بود و اگرچه تعداد دام سرانه هر خانوار کم ارزیابی گردید، ولی جمع آنها بهطور متوسط ۲۵/۲ بیشتر از ظرفیت مراتع ارزیابی شد. طرحهای مرتعداری موجود نیز نتوانسته است به کاهش تعداد دام موجود و کاهش فشار بر مراتع بیانجامد. از جمله دلایل این امر می‌توان به مواردی همچون، وابستگی بالای معیشتی خانوارها به دامداری و بهرهبرداری از مراتع، نبود تنوع در استراتژیهای معیشت خانوارها، حضور اندک بهرهبرداران در تصمیمات مربوط به مراتع و عدم توجه برنامهریزان به این موارد در تهیه و اجرای طرحهای مرتعداری اشاره کرد. بنابراین این طرحها زمانی میتوانند به تعادل دام و مرتع بهصورت پایدار منجر گردند که تجدید نظری در آنها صورت گیرد.</p> <p>It is essential to implement rangeland rehabilitation plans to enhance rangeland condition and to support the livelihoods of the land users, particularly rural livestock holders. This case study aimed to explore the factors affecting the imbalance of livestock numbers and rangeland carrying capacities and evaluate the impacts of rangeland management projects on forage production in the rural areas of the Mahneshan Township of the Zanjan Province. The data were collected using semi-structured interviews, participatory observations, rangelands document analysis. Finally data were analyzed using the coding, content analysis and sentences and phrases categorization techniques. Rangelands were utilized and managed  communally and based on national rangeland allocation. Household livelihoods mostly depended on rangeland grazing and despite a small number of livestock per household  capita, the average total number of livestock were 2.25 times more than the rangeland capacity. The rangeland management projects have not led to reduce livestock numbers in these rangelands. This can be explained by the high dependency of rural household livelihoods on livestock and rangeland utilization, lack of alternative livelihoods, lack of participatory approach  in decision making process to select management policies and programmes. These projects can lead to a sustainable balance of livestock and rangeland capacity if these progarmes can be modified and adapted to recent range condition.</p> مدیریت منابع طبیعی, معیشت پایدار, بهره‌بردار روستایی, ماهنشان Rangeland management, Natural resources management, Rural farmer, Mahneshan 11 26 http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-1-80&slc_lang=fa&sid=1 Kobra Karimi کبری کریمی kkarimi2004@gmail.com 10031947532846003221 10031947532846003221 Yes University of Zanjan دانشگاه زنجان اسماعیل کرمی دهکردی 10031947532846003222 10031947532846003222 No University of Zanjan دانشگاه زنجان