fa عوامل محیطی مؤثر بر پراکنش گونه Prangos ferulacea Lindl. در مراتع استان اردبیل تخصصي Special پژوهشي Research <p dir="RTL">هدف پژوهش حاضر بررسی عوامل محیطی مؤثر بر پراکنش گونه <em><span dir="LTR">Prangos ferulacea</span></em> در مراتع استان اردبیل بود. برای این منظور هفت رویشگاه جنس جاشیر شناسایی شد که در 3 رویشگاه گونه مورد نظر وجود داشت. علاوه بر مکان&shy;های حضور گونه، در مجاورت هر رویشگاه در مکان&shy;های عدم&shy;حضور گونه، نیز نمونه&shy;برداری از خاک و پوشش گیاهی انجام شد. در مکان&shy;های نمونه&shy;برداری 3 ترانسکت به&shy;طول 100 متر مستقر و در طول هر ترانسکت در 10 پلات چهار مترمربعی درصد تاج پوشش و تراکم گونه تعیین شد. نمونه خاک از ابتدا، وسط و انتهای هر ترانسکت برداشت شد. در مکان&shy;های نمونه&shy;برداری ارتفاع از سطح دریا، شیب، جهت شیب و در آزمایشگاه برخی خصوصیات خاک از قبیل ازت، فسفر، پتاسیم، ماده آلی، <span dir="LTR">pH</span>، <span dir="LTR">EC</span> و بافت خاک تعیین شدند. برای مقایسه مکان&shy;های حضور و عدم‌حضور گونه در هر رویشگاه، مقایسه رویشگاه&shy;ها، طبقه&shy;بندی مکان&shy;های حضور و عدم حضور گونه و تعیین اهمیت پارامترها به&shy;ترتیب از آزمون <span dir="LTR">t</span> مستقل، تجزیه واریانس، روش تجزیه خوشه&shy;ای و آنالیز تشخیص استفاده شد. نتایج آزمون <span dir="LTR">t</span> نشان داد که تمام متغیّرها بجزء دما و بارندگی تفاوت معنی&shy;داری دارند. با توجه به نتایج، گونه در مکان&shy;های مرتفع، شیب زیاد و ماده آلی بالا انتشار بیشتری دارد و بیش‌ترین تراکم گونه در مناطق با ارتفاع متوسط بیشتر از 1790 متر، شیب بالای 80 درصد، بارندگی 358-227 میلی&shy;متر، دمای متوسط سالانه 11-9 درجه سانتی&shy;گراد و ماده آلی 35/1-98/0 درصد مشاهده گردید. گونه در مناطق با نیتروژن و پتاسیم بالاتر و در خاک&shy;های لومی سازگاری بیشتری دارد. نتایج آنالیز تشخیص نشان داد در درجه اول به&shy;ترتیب بارندگی، دما، شیب، ارتفاع و جهت شیب و در درجه دوم خصوصیات خاک اهمی<ins cite="mailto:Novin%20Pendar" datetime="2016-06-11T11:43">ّ</ins>ت دارند. از نتایج این تحقیق می&shy;توان در استفاده از گونه برای اصلاح و احیاء مراتع با شرایط اکولوژیکی مشابه استفاده نمود.</p> <p>This study aimed to study the effects of some environmental factors on&nbsp; distribution of&nbsp; <em>Prangos ferulacea</em> Lindl in rangelands of Ardabil province. The vegetation cover and density of the species were studied using 10 square plots (2&times;2 m) along three 100 meteres transects in all the seven studied sites. The soil samples from the presence and adjusent area with no <em>Pr. ferulacea</em> occurrence were collected from the beginning, middle and end of each transect. Altitude, slope and aspect of all samples were recorded. Soil properties including nitrogen, phosphorus, potasium, organic matter, pH, EC, and soil texture of the collected soil samples were determined in laboratory. Various analytical and classification methods (e.g. t test, ANOVA and cluster analysis) were used to compare the condition of presence and absence site of the species. According to the results, this species prefer habitats with high altitude, steep slope with high organic matter. More specifically, <em>Pr. ferulacea</em> habitats characterized by altitude of 1790m, slope more than 80%, precipitation of 227-358mm per year, average annual temperature of 9-11 cetigerade, and organic matter of 0.98-1.35%. The results indicated that the species prefer lomy soils with high nitrogen and potassium content. According to the disriminative analysis, the occurrence of <em>Pr. ferulacea</em> depends more on climate variables (e.g. precipitation and temperature), and physiographic condition (e.g. elevation and slope) than soil variabels<em>.</em>&nbsp; The results of this study can assist managers to identify appropriate sites for establishing the species in the field.</p> عوامل محیطی, پراکنش, .Prangos ferulacea Lindl, استان اردبیل. Environmental factors, dispersion, Prangos ferulacea Lindl, Ardabil province. 191 203 http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-1-95&slc_lang=fa&sid=1 امیر میرزایی موسی وند 10031947532846007068 10031947532846007068 No University of Mohaghegh Ardabili دانشگاه محقق اردبیلی Ardavan Ghorbani ادوان قربانی Ardavanica@yahoo.com 10031947532846007069 10031947532846007069 Yes University of Mohaghegh Ardabili دانشگاه محقق اردبیلی Mohamad Ali Zare chahuoki محمدعلی زارع چاهوکی 10031947532846007070 10031947532846007070 No University of Tehran دانشگاه تهران Farshad Keyvan Behjoo فرشاد کیوان بهجو 10031947532846007071 10031947532846007071 No University of Mohaghegh Ardabili دانشگاه محقق اردبیلی Kiomars Sefidi کیومرث سفیدی 10031947532846007072 10031947532846007072 No University of Mohaghegh Ardabili دانشگاه محقق اردبیلی