Journal of Rangeland

fa ضرورت توجه به معیارها و شاخص‌های موثر در مکان‌یابی عملیات مدیریتی و بیولوژیکی اصلاح مرتع (مطالعه موردی: مراتع کوهستانی هندوان، خوی، آذربایجان غربی) Importance of evaluating criteria and indicators to use for allocating management and biological practices for rangeland improvement (Case study: Hendowan mountainous rangelands, Khoy, West Azarbaijan) تخصصي Special پژوهشي Research گزارشات موجود در خصوص اقدامات اصلاحی، احیائی و توسعهای مراتع، نشان میدهد که عملکرد اقدامات مذکور، آنچنانکه در هنگام تهیه طرحهای مرتعداری مدنظر بوده، موفقیتآمیز نیست. یکی از علل این امر، عدم مکانیابی صحیح اینگونه عملیات بدون درنظر گرفتن معیارها و شاخصهای موثر میباشد. بر همین اساس در پژوهش حاضر، با تطابق نقشه مکانیابی عملیات مدیریتی و بیولوژیکی اصلاح مرتع مبتنی بر معیارها و شاخصهای مطرح در منابع علمی و نقشه مکانیابی پیشنهادی توسط بخش اجرایی کشور، ضرورت توجه به معیارها و شاخصهای متناسب در مکان‌یابی عملیات مدیریتی چرای دام و بیولوژیکی اصلاح مرتع، در منطقه کوهستانی هندوان، خوی مورد تاکید قرار گرفت. با درنظر گرفتن معیارها و شاخصهای موثر؛ برای 4/21 درصد از مراتع منطقه، مرتعداری تعادلی؛ برای 2/38 درصد، مرتعداری طبیعی و برای 4/40 درصد، مرتعداری مصنوعی یا اصلاحی پیشنهاد شد. همچنین به‌واسطه عدم حاکم بودن شرایط مناسب محیطی، پیشنهاد عملیات بذرکاری و بوتهکاری در مراتع منطقه، میسر نیست ولی 39 درصد از اراضی، برای بذرپاشی و کپهکاری، 19 درصد برای میانکاری و 4/21 درصد برای کودپاشی مناسب تشخیص داده شد. ضمن اینکه در 6/59 درصد از مراتع که دارای وضعیت متوسط و خوب میباشند، اجرای سیستمهای چرایی پیشنهاد گردید. در نهایت تطابق دو نقشه (نقشه اجرایی طرح و نقشه حاصل از ارزیابی توان اکولوژیکی)، نشان داد که 62 درصد از مراتع در دو روش، به‌صورت مشابه و 38 درصد، به‌صورت غیرمشابه طبقهبندی شدند که قابلیت اطمینان بین دو روش، کمتر از 63 درصد میباشد. لذا ضرورت دارد که شرح خدمات طرح‌های مرتعداری از حیث معیارها و شاخصهای موثر بهمنظور حصول اطمینان از موفقیت پیشنهادات عملیات اصلاحی، احیائی و توسعهای مرتع، متناسب با شرایط آب و هوایی و خصوصیات فیزیکی مراتع هر منطقه رویشی، به هنگام شود.    The effectiveness of rangeland management and improvements projects are not satisfactory in many cases. Inappropriate site allocation for specific management practices is among the reasons for the failure of these plans.  This study aimed to allocate management and biological practices based on some indicator and indices derived from scientific sources in mountainous rangelands of Hendowan, Khoy. Results indicated that 21.4%, 38.2% and 40.4% of the study area are appropriate for equilibrium, natural, and artificial range management respectively. According to the results, 39%, 19% and 21.4 % of the study area are suitable for seeding, inter-seeding, and fertilizer application respectively. Grazing systems proposed for the rest of 59.6% of the study area to enhance the vegetation condition. Overlaying two range development plans derived from the executive plan and assessing ecological potential indicated that 62 % of the study area was allocated for rehabilitation programs similarly. This study showed that the range management plan outlines should be updated based on the climate and physical condition of each individual vegetation type.   ارزیابی سرزمین, روش مرتعداری, کاربری اراضی, واحدهای همگن زیست محیطی. Range site evaluation, Range rehabilitation method, Homogeneous ecological units. 354 369 http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-287-65&slc_lang=fa&sid=1 Javad Motamedi جواد معتمدی motamedi.torkan@gmail.com 10031947532846007537 10031947532846007537 Yes Esmaiel Sheidai اسماعیل شیدای کرکج 10031947532846007538 10031947532846007538 No