fa عوامل بوم‌شناختی مؤثر بر پراکنش گونه دارویی Salvia hydrangea DC. ex Benth. در منطقه حفاظت‌شده تنگ‌صیاد شهرکرد تخصصي Special پژوهشي Research <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">مطالعه‌ حاضر با هدف شناخت عوامل محیطی مؤثر بر پراکنش اکولوژیک گونه </span></span><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Salvia hydrangea </span></span></span></em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">DC. ex Benth</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> در منطقه‌ حفاظت‌شده تنگ‌صیاد استان چهارمحال و بختیاری انجام شد. این گونه، یکی از گیاهان دارویی و معطر است که در رویشگاه‌های طبیعی در نواحی کوهستانی و مرتفع کشور یافت می‌شود. پس از بازدید صحرایی در توده‌های معرف گونه و توده‌های فاقد گونه، نمونه‌برداری به روش سیستماتیک- تصادفی صورت گرفت. درصد پوشش گیاهی و پارامترهای توپوگرافی (درصد و جهت شیب و ارتفاع از سطح دریا) در هر پلات ثبت شد. در هر توده‌ گیاهی 2 تا 3 پروفیل خاک از دو عمق 15 -0 و 30 -15 سانتی‌متری در امتداد هر ترانسکت برداشت و پارامترهای فیزیکی و شیمیایی در آزمایشگاه اندازه‌گیری شد. برای تجزیه و تحلیل آماری از آزمون </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">t</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> مستقل، آنالیز مؤلفه‌های اصلی (</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">PCA</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">) و آنالیز تشخیص (</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">DA</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">) استفاده شد. نتایج تجزیه مؤلفه‌های اصلی نشان داد که از بین عوامل محیطی شیب، کربنات کلسیم معادل، فسفر، جرم ویژه ظاهری و سنگ و سنگریزه عمق اول و دوم، هدایت الکتریکی و پتاسیم عمق اول از متغیرهای تأثیرگذار بر حضور گونه مورد بررسی بودند. آنالیز تشخیص نیز در درجه اول فسفر و کربنات کلسیم معادل عمق دوم و در درجه دوم جرم ویژه ظاهری، </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">pH</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">، کربن آلی و پتاسیم عمق دوم و کربن آلی، پتاسیم و سنگ و سنگریزه عمق اول و شاخص دریافت گرما را در تمایز مکان‌ها و انتشار گونه مورد مطالعه مؤثر دانسته است. نتایج همچنین نشان داد که گونه به شیب‌های بالا (حدود 40 درصد)، خاک‌های بدون شوری و قلیاییت، بافت سبک و فسفر حدود 11 و 6 پی پی ام در عمق اول و دوم خاک سازگاری بیشتری دارد. از نتایج این تحقیق می‌توان برای کشت و جلوگیری از انقراض گونه در مراتع با شرایط اکولوژیک مشابه استفاده نمود.</span></span> Determination of the environment factors affecting the ecological distribution of <em>Salvia hydrangea</em> DC. ex Benth is important especially in protected region of Tang-e-sayad, Chaharmahal & Bakhtiari Province, Iran. The plant is a medicinal and aromatic plant that could be found on natural high lands of the province. Random- systematic method was used for sampling in the areas with and without the species. At each sampling point, elevation, aspect and slope plus canopy cover were recorded. In each plant populations, 2-3 soil sampling were taken from two depths of 0-15 and 15-30 cm. in the Lab., soil physiochemical characteristics were measured. Independent sample t test, Principal Component Analysis (PCA) and Discriminate Analysis (DA) were used to analyze the data. Results of PCA analysis showed that slope; calcium carbonate equivalent (CCE); phosphorous; apparent mass; gravel of first and second depth; electrical conductivity and potassium of the first depth were the most influential variables on presence/absence of the species. The effect of phosphorous and calcium carbonate equivalent, apparent mass, pH, organic carbon and potassium of second depth was outstanding factors for the presence of the species. For the first depth however, the organic carbon, potassium and gravel and heat load index were the most important factors using discriminate analysis. Results also indicated that <em>S.hydrangea</em> prefers to grow on &nbsp;high slopes habitats (about 40%), soils without salinity and alkalinity, light texture and phosphorous about 11 and 6 ppm in the first and second depth of soil respectively. The results of this research could be used as a guideline for cultivate and well management of the species in rangelands with similar ecological conditions. مریم‌گلی تماشایی (Salvia hydrangea DC. ex Benth.), اکولوژی گیاهی, عوامل رویشگاهی, تجزیه مؤلفه‌های اصلی, منطقه تنگ صیاد. Salvia hydrangea DC. ex Benth, Plant ecology, Habitats factors, Principal Component Analysis, Tang-e-sayad region 476 489 http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-287-111&slc_lang=fa&sid=1 Zahra Heydari Ghahfarokhi زهرا حیدری قهفرخی 100319475328460011048 100319475328460011048 Yes Department of Range Mamnagement, Faculty of Natural Resources and Earth Science, University of Shahrekord, Shahrekord گروه مرتعداری، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد Pejman Tahmasbi پژمان طهماسبی 100319475328460011049 100319475328460011049 No Department of Range Mamnagement, Faculty of Natural Resources and Earth Science, University of Shahrekord, Shahrekord گروه مرتعداری، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد Asghar Shahrokhi اصغر شاهرخی 100319475328460011050 100319475328460011050 No Education of kiar, Chaharmahal va Bakhtiari Province, Shahrekord آموزش و پرورش کیار، استان چهارمحال و بختیاری، شهرکرد