fa تعیین رویشگاه بالقوه گونه گاوزبان وحشی (Retzius Anchusa italica) در استان خراسان رضوی با استفاده از مدل تعمیمی تقویت‌شده (GBM) تخصصي Special پژوهشي Research <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">گاوزبان وحشی (</span></span><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Anchusa italica</span></span></span></em><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">) یکی از گونه&shy;های دارویی است که علاوه بر اهمیت اکولوژیکی و زیستی، به صورت بالقوه از اهمیت اقتصادی بالایی هم برخوردار است. این گونه در مناطق خاصی پراکنش دارد و معرفی آن به مناطق جدید نیازمند شناخت نیازهای اکولوژیکی آن است. در این مطالعه با استفاده از مدل تعمیمی تقویت شده (</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">GBM</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">)، رویشگاه بالقوه این گونه تعیین شد. برای این کار پس از تعیین اطلاعات مکانی نقاط حضور گاوزبان وحشی، 19 متغیر زیست اقلیمی و سه متغیر فیزیوگرافی با اندازه پیکسل 500 متری (مقیاس 1:50000) به عنوان متغیرهای مستقل به مدل تعمیمی تقویت شده وارد شدند و علاوه بر تعیین مکان&shy;های مناسب برای حضور گاوزبان وحشی، نیازهای اکولوژیک این گونه تعریف شد. نتایج نشان داد که 726150 هکتار معادل 17/6 درصد از اراضی استان برای حضور این گونه از تناسب بالایی برخوردار هستند، در حالی که 1053217 هکتار (94/8 درصد) دارای تناسب متوسط، 578794 هکتار (91/4 درصد) دارای تناسب کم و 9418742 هکتار (97/79 درصد) از اراضی خراسان رضوی فاقد تناسب اقلیمی و توپوگرافی برای رشد و حضور این گونه هستند. متغیرهای میانگین دمای سالیانه (</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">BIO1</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">)، میانگین دامنه دمای روزانه (</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">BIO2</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">)، تغییرات فصلی بارندگی (</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">BIO15</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">)، مجموع بارندگی سالیانه (</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">BIO12</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">) و جهت شیب (</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Aspect</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">) دارای بیشترین تأثیر بر توانایی این گونه برای اشغال رویشگاه&shy;های مختلف هستند و در مجموع بیش از 83 درصد اهمیت دارند. با توجه به این نتایج، </span></span><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Anchusa italica</span></span></span></em> <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">در دامنه دمای سالانه 9/5 تا 7/11 درجه سانتی&shy;گراد، میزان بارندگی سالیانه 240 تا 330 میلی‌متر و اغلب در دامنه&shy;های شمالی و شرقی دیده می&shy;شود. برای ارزیابی توانایی مدل از شاخص&shy;های سطح زیر منحنی (</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">AUC</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">) و آماره واقعی مهارت (</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">TSS</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">) استفاده شد که این شاخص&shy;ها به‌ترتیب مقادیر 97 و 90 درصد را نشان دادند. همچنین از مؤلفه&shy;های حساسیت و مقدار ویژه هم برای ارزیابی مدل استفاده شد که مقادیر 96 و 93 درصد برای آن&shy;ها ثبت شد. این نتایج نشان می&shy;دهند که مدل تعمیمی تقویت‌شده به‌خوبی توانسته است نیازهای اکولوژیک این گونه را ارزیابی کند. نتایج این پژوهش می&shy;توانند در مدیریت رویشگاه&shy;های فعلی این گونه و همچنین پیشنهاد مناطق مناسب برای توسعه رویشگاهی مورد استفاده قرار گیرند.</span></span> Wild borage (<em>Anchusa italica</em>) is one of the medicinal species which in addition to its ecological and biological importance, potentially <span dir="RTL">ا</span>has a great economic value. The species habitats are specific and could not be introduced into new areas without the knowledge on its ecological needs. In this study, the potential habitat of the species was determined using a generalized boosted model. To do this, after determining the spatial referencing points (X & Y) of the presence of wild borage populations, 19 bioclimatic and three physiographic variables were entered into the model as independent variables. To determination of suitable habitats of wild borage, the ecological needs of this species were defined using GBM method. Land suitability classification showed that that 726150 hectares, equivalent to 6.17 percent of the province, were completely suitable for the presence of the species; while 1053217 ha (8.94%) are almost suitable, 578794 ha (4.91%) are barely suitable and 9418742 ha (79.97%) are unsuitable for <em>Anchusa italica </em>to be used for rehabilitation<em>.</em> The Annual Mean Temperature (BIO1), Annual Mean Diurnal Range (BIO2), Precipitation Seasonality (BIO15), annual precipitation (BIO12) and slope aspects (ASP) have the highest impact on the habitats to be realized. According to the results, <em>Anchusa italica</em> can live in 5.9&deg; C to 11.7&deg; C of annual mean temperature and 240mm to 330 mm of annual precipitation; and mostly prefer northern and eastern slope aspects. To assess the model&#39;s ability, the area under curve (AUC) and true skill statistic (TSS) indices were used, indicating values of 97% and 90%, respectively. Also, sensitivity and specificity components were used to evaluate the model, with values of 96% and 93% for them. These results showed that the generalized boosted model has been able to adequately assess the ecological needs of this species. The results can be used to manage current habitats of this species as well as to suggest suitable areas for developmental purposes. نیازهای محیطی, آشیان اکولوژیک, شرایط اقلیمی, گاوزبان وحشی, توپوگرافی. Environmental Needs, Ecological Niche, Climatic Conditions, Wild Borage, Topography 621 631 http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-287-122&slc_lang=fa&sid=1 Jalil Farzadmehr جلیل فرزادمهر j.farzadmehr@torbath.ac.ir 100319475328460011106 100319475328460011106 Yes Department of Nature Engineering and Medicinal Plants, Faculty of Agriculture and Natural Resorces, University of Torbat Heydarieh, Torbat Heydarieh گروه مهندسی طبیعت و گیاهان دارویی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تربت حیدریه، تربت حیدریه Hamed Sangooni حامد سنگونی 100319475328460011107 100319475328460011107 No Department of Nature Engineering and Medicinal Plants, Faculty of Agriculture and Natural Resorces, University of Torbat Heydarieh, Torbat Heydarieh گروه مهندسی طبیعت و گیاهان دارویی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تربت حیدریه، تربت حیدریه