fa ارزیابی اثر خشکسالی هواشناسی بر پویایی پوشش‌گیاهی در ایران تخصصي Special پژوهشي Research <span style="font-family:B Nazanin;">پدیده خشکسالی به‌عنوان یک بحران اکوسیستمی می‌تواند بر تراکم و سلامت پوشش</span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">‌</span></span></span><span style="font-family:B Nazanin;">گیاهی اثرگذار باشد. کشور ایران با اقلیمی خشک و نیمه‌خشک در معرض این پدیده قرار دارد. بنابراین ارزیابی اثر خشکسالی بر پوشش‌گیاهی امری ضروری می&shy;باشد. هدف از پژوهش حاضر ارزیابی اثر خشکسالی هواشناسی بر پویایی پوشش‌گیاهی در ایران است. در این راستا ابتدا با استفاده از نرم‌افزار </span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">MATLAB</span></span></span><span style="font-family:B Nazanin;">، شاخص </span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">SPEI</span></span></span><span style="font-family:B Nazanin;"> با مقیاس‌های زمانی 3، 6، 9 و 12 ماهه برای 99 ایستگاه هواشناسی در کل ایران با طول آماری 30 ساله محاسبه و در نرم‌افزار </span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">ArcGIS</span></span></span><span style="font-family:B Nazanin;"> با روش </span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">IDW</span></span></span><span style="font-family:B Nazanin;"> پهنه&shy;بندی شد. در مرحله بعد بیشترین مقدار شاخص </span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">EVI</span></span></span><span style="font-family:B Nazanin;"> در ماه، برای بازه زمانی 2001 تا 2019 از محصول </span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">MOD13Q1</span></span></span><span style="font-family:B Nazanin;"> سنجنده </span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">&nbsp;MODIS</span></span></span><span style="font-family:B Nazanin;"> به‌دست آمد. سپس با استفاده از نرم‌افزار </span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">Terrset</span></span></span><span style="font-family:B Nazanin;">، همبستگی و شیب تغییرات شاخص </span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">EVI</span></span></span><span style="font-family:B Nazanin;">&nbsp; بر اساس تغییرات شاخص </span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">SPEI</span></span></span><span style="font-family:B Nazanin;"> محاسبه شد. نتایج نشان داد به‌ترتیب در 46/18، 63/22، 77/30 و 14/28 درصد از کل مساحت ایران، </span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">SPEI</span></span></span><span style="font-family:B Nazanin;"> 3، 6، 9 و 12 ماهه بیشترین میزان همبستگی با پوشش‌گیاهی را دارد. نتایج آنالیز رگرسیون خطی حاکی از آن بود که در دشت لوت و ارتفاعات رشته‌کوه البرز و زاگرس، حساسیت پوشش‌گیاهی به خشکسالی هواشناسی بسیار کم‌تر است و شیب خط اثر منفی بوده است. در حالی‌که نواحی مرکزی، جنوب غرب، جنوب شرق و سواحل خلیج فارس دارای شیب خط اثر مثبت بوده و پوشش‌گیاهی نسبت به خشکسالی هواشناسی، حساسیت بسیار زیادی از خود نشان داده است. با توجه به نتایج به‌دست آمده می‌توان گفت که شرایط اقلیمی، توپوگرافی، نوع پوشش‌گیاهی، موقعیت جغرافیایی و مدیریت انسان در تعیین ارتباط بین دو شاخص پوشش‌گیاهی و خشکسالی تاثیرگذار است. پیشنهاد می&shy;شود در پژوهش‌های آینده با موضوع ارزیابی اثر نوسان اقلیم بر پوشش گیاهی عواملی مثل توپوگرافی، کاربری اراضی و ... نیز در مدل‌سازی در نظر گرفته شود. </span> Drought as a complex ecosystem crisis can affect vegetation density and health. Iran with an arid and semi-arid climate is exposed to this phenomenon. Therefore, it is necessary to evaluate the effect of drought on vegetation. The purpose of this study is to evaluate the effect of meteorological drought on vegetation dynamics in Iran. In this regard, using MATLAB software, SPEI index with time scales of 3, 6, 9, and 12 months years was calculated and zoned for 99 meteorological stations with a statistical length of 30 years in Arc GIS software. In the next step, the highest value of EVI index per month was obtained from MOD13Q1 MODIS sensor product for the period 2001-2019. Then, using Terrset software, the correlation and slope of EVI index changes were calculated based on SPEI index changes. The results showed that in 18.46, 22.63, 30.77, and 28.14% of the total area of Iran, the SPEI of 3, 6, 9, and 12 months have the highest correlation with vegetation, respectively. The results of linear regression analysis showed that in Lut plain and the heights of Alborz and Zagros mountain ranges, the sensitivity of vegetation to meteorological drought is much lower and the slope of the line has been negative. While the central, southwestern, southeastern, and coastal areas of the Persian Gulf have a positive line slope and vegetation has shown great sensitivity to meteorological drought. According to the obtained results, it can be concluded that climatic conditions, topography, type of vegetation, geographical location, and human management are effective in determining the relationship between the two indicators of vegetation and drought. As a result, it is suggested that in future studies on the effect of climate change on vegetation, factors such as topography, land use, etc. should be considered in the modeling. SPEI ,EVI , همبستگی پیرسون, شیب رگرسیون خطی, MOD13Q1. SPEI, EVI, Pearson correlation, Linear regression slope, MOD13Q1 622 637 http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-25-5&slc_lang=fa&sid=1 Samaneh Bagheri سمانه باقری samaneh.bagheri@ut.ac.ir 100319475328460013480 100319475328460013480 No Department of Arid and Mountains Regions Reclamation, Faculty of Natural Resources, University of Tehran, Karaj گروه احیا مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج Esmail Heydari Alamdarloo اسماعیل حیدری علمدارلو hakhosravi@ut.ac.ir 100319475328460013481 100319475328460013481 Yes Department of Arid and Mountains Regions Reclamation, Faculty of Natural Resources, University of Tehran, Karaj گروه احیا مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج Hassan Khosravi حسن خسروی @gmail.com 100319475328460013482 100319475328460013482 No Department of Arid and Mountains Regions Reclamation, Faculty of Natural Resources, University of Tehran, Karaj گروه احیا مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج Azam Abolhasani اعظم ابوالحسنی azamabolhasani67@yahoo.com 100319475328460013483 100319475328460013483 No Department of Arid and Mountains Regions Reclamation, Faculty of Natural Resources, University of Tehran, Karaj گروه احیا مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج