Journal of Rangeland

fa تغییرات شاخص‌های تنوع، غنا و ترکیب پوشش گیاهی پیرامون معدن سرب و روی شاهین، شازند-استان مرکزی Changes in diversity, richness, and composition indices of vegetation cover around the Shahin lead and zinc mine, Shazand - Markazi Province تخصصي Special پژوهشي Research سابقه و هدف: پوشش گیاهی به‌عنوان یکی از ارکان اصلی اکوسیستم، تحت تأثیر فاکتورهای محیطی، پیوندی ناگسستنی با سایر اجزای زیستی و غیرزیستی دارد. حفاظت پایدار و حفظ عملکرد اکوسیستم به‌شدت به غنا، تنوع و ترکیب گونه‌ای وابستگی دارد؛ از این رو، ارزیابی این شاخص‌ها برای اتخاذ تصمیمات مدیریتی در زمینه احیا و اصلاح مراتع ضروری است. پژوهش حاضر با هدف بررسی تغییرات شاخص‌های تنوع، غنا و ترکیب پوشش گیاهی در نواحی پیرامون معدن سرب و روی شاهین (شازند، استان مرکزی) انجام شده است. مواد و روش: مطالعه به‌صورت سیستماتیک و با طرح شعاعی در جهت‌های هشت‌گانه جغرافیایی و در مجموع ۷۰ پلات انجام شد. در هر پلات، درصد پوشش گونه‌ای، پوشش گیاهی کل، درصد خاک لخت، لاشبرگ، سنگ و سنگریزه ثبت گردید. تیپ و میکروتیپ‌های پوشش گیاهی با روش فیزیونومیک-فلورستیک تعیین شد. جهت بررسی تشابه در ترکیب گونه‌ای (بر مبنای گونه‌های با فراوانی بیش از ۵%)، ابتدا از روش تحلیل قطبی قوس‌گیری‌شده (DCA) برای تعیین بارهای گونه‌ای استفاده شد. سپس با به‌کارگیری آنالیز واریانس و آزمون دانکن، تفاوت‌های ترکیب گونه‌ای در جهت‌های مختلف مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج: در طی پیمایش میدانی، مطالعه پلات‌ها و بررسی فلور منطقه تعداد 108 گونه از 83 جنس و 22 تیره گیاهی شناسایی شد. بر اساس یافته‌های حاصل از همبستگی بین شاخص‌های گیاهی: (شاخص شانون و غیریکنواختی)، (شاخص یکنواختی، غیریکنواختی و شانون)، (غنا و غیریکنواختی) همبستگی مثبت و معنی‌داری در سطح 1درصد نشان دادند. بیشترین مقدار شاخص‌های شانون وینر، غنا و غیریکنواختی در شمال شرقی به ترتیب 595/2، 893/0 و 18و کمترین آن‌ها در جنوب غربی معدن به ترتیب 32/0، 11/0 و 5 بودند. نتایج حاصل از آزمون تحلیل چند پاسخی روش جایگشت (MRPA) Multiple Response Permutation Analysis نشان داد که 7 جهت جغرافیایی از لحاظ ترکیب پوشش گیاهی با یکدیگر متفاوت هستند. بر طبق این آزمون معنی‌دار شدن 024/0= P به این معناست که در ترکیب گیاهی جهت‌های مورد مطالعه اختلاف معنی‌داری وجود دارد. نتایج آنالیز واریانس یک‌طرفه در بررسی اختلاف در ترکیب گیاهی بر روی بارهای (Score) پلات‌ها در محور جهت‌ها (مولفه 1، 030/0=p) و تنوع (مولفه 2، 041/0=p) نشان داد که اختلاف از نظر هر دو مؤلفه در سطح 95درصد معنی‌دار است. نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش نشان داد که تغییرات در ساختار پوشش گیاهی، به‌طور معنی‌داری تابع فاصله از کانون‌های آلاینده معدنی و جهت‌های جغرافیایی است. یافته‌ها حاکی از آن است که شاخص‌های تنوع (مانند شانون-وینر)، یکنواختی و غنای گونه‌ای با افزایش فاصله از معدن روند کاهشی دارند، که این امر ناشی از پاسخ متفاوت فرم‌های رویشی مختلف به فشارهای محیطی در نزدیکی معدن است. علاوه بر این، تفاوت معنی‌دار در ترکیب گونه‌ای میان جهت‌های مختلف جغرافیایی، نقش تعیین‌کننده توپوگرافی و الگوی توزیع آلاینده‌ها را تأیید می‌کند. در این مطالعه، اثرات معدن به‌صورت غیرمستقیم و از طریق ارزیابی پیامدهای ثانویه، نظیر ایجاد محدوده‌های قرق و نفوذ آبشویی ناشی از واریزه‌های معدنی، در تحلیل‌ها لحاظ گردید. شواهد نشان می‌دهد که تلفیق شیب زمین با جبهه جنوبی معدن، منجر به هدایت رواناب‌های آلوده به پایین‌دست شده و این فرآیند، ترکیب و تنوع گونه‌ای را به‌طور مستقیم دستخوش تغییر کرده است. در نهایت، یافته‌های این پژوهش ضرورتِ اتخاذ راهکارهای مدیریتی هدفمند، به‌ویژه مدیریت رواناب‌ها و اصلاح الگوی بهره‌برداری را جهت دستیابی به توسعه پایدار در اراضی پیرامون معادن، بیش از پیش نمایان می‌سازد. Background and Objective: Vegetation, as a fundamental pillar of ecosystems, is inextricably linked with other biotic and abiotic components under the influence of environmental factors. Sustainable conservation and maintenance of ecosystem functions are heavily dependent on species richness, diversity, and composition; therefore, evaluating these indices is essential for informed management decisions regarding rangeland restoration and reclamation. This study aims to investigate variations in diversity, richness, and vegetation composition indices in the areas surrounding the Shahin Lead and Zinc Mine (Shazand, Markazi Province). Materials and Methods: The study was conducted using a systematic radial design across eight geographical directions, involving a total of 70 plots. In each plot, parameters including species foliar cover, total vegetation cover, percentage of bare soil, litter, and rock/gravel were recorded. Vegetation types and micro-types were determined using the physiognomic-floristic method. To analyze similarities in species composition (based on species with >5% frequency), Detrended Correspondence Analysis (DCA) was initially employed to determine species loadings (scores). Subsequently, differences in species composition across various directions were evaluated using One-Way Analysis of Variance (ANOVA) and Duncan’s post-hoc test. Results: Field surveys and floristic analysis identified 108 species belonging to 83 genera and 22 plant families. Correlation analysis between plant indices revealed significant positive correlations (p < 0.01) between: (Shannon and heterogeneity), (evenness, heterogeneity, and Shannon), and (richness and heterogeneity). The highest values for the Shannon-Wiener index, richness, and heterogeneity were observed in the northeast (2.595, 0.893, and 18, respectively), while the lowest values were recorded in the southwest of the mine (0.32, 0.11, and 5, respectively). Results from the Multiple Response Permutation Analysis (MRPA/MRPP) indicated significant differences in vegetation composition across seven geographical directions (P = 0.024). Furthermore, one-way ANOVA on plot scores for the directional axis (Component 1, p = 0.030) and diversity (Component 2, p = 0.041) showed significant differences at the 95% confidence level. Conclusion: The findings demonstrate that structural changes in vegetation are significantly influenced by the distance from mineral pollution sources and geographical directions. Results indicate that diversity (Shannon-Wiener), evenness, and species richness indices follow a decreasing trend with proximity to the mine, reflecting the differential responses of various growth forms to environmental stressors. Moreover, significant differences in species composition across directions confirm the decisive role of topography and pollutant distribution patterns. Indirect impacts of mining, including secondary consequences such as exclosure areas and leaching from mine tailings, were also reflected in the analysis. Evidence suggests that the combination of terrain slope and the mine’s southern face directs contaminated runoff downstream, directly altering species composition and diversity. Ultimately, these findings underscore the necessity of targeted management strategies, particularly runoff control and land-use reclamation, to achieve sustainable development in mining-impacted lands. مرتع, شاخص‌‌های ساختاری و عملکردی پوشش, ترکیب گونه‌ای, معدن سرب و روی, شازند Vegetation cover, vegetation indices, lead and zinc mine, Shazand 0 0 http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-2970-1&slc_lang=fa&sid=1 Sana Barzegar سنا برزگر sanabarzegar01@gmail.com 100319475328460019357 100319475328460019357 No Malayer University دانشگاه ملایر Bakhtiar Fattahi بختیار فتاحی fattahi_b@yahoo.com 100319475328460019358 100319475328460019358 Yes Malayer University دانشگاه ملایر Eisa Solgi عیسی سلگی e.solgi@yahoo.com 100319475328460019359 100319475328460019359 No Malayer University دانشگاه ملایر