Journal of Rangeland

fa بررسی عوامل محیطی موثر بر پراکنش گیاه دارویی چای چوپان (Stachys lavandulifolia Vahl.) در مراتع استان خراسان رضوی Investigation of environmental factors affecting the distribution of Stachys lavandulifolia Vahl. in the rangelands of Khorasan Razavi Province تخصصي Special پژوهشي Research <pre dir="RTL" style="text-align:justify"> سابقه و هدف: شناخت پوشش گیاهی و ویژگی‌های اکولوژیکی و ادافیکی زیستگاه‌های طبیعی که گونه‌های در معرض خطر و دارویی را در خود جای داده‌اند، در برنامه‌ریزی حفاظت و احیا دارای اهمیت بسیار زیادی می‌باشد. در عین حال حفظ و توسعه پراکنش گیاهان علی‌الخصوص گیاهان دارویی در عرصه‌های منابع طبیعی از جنبه‌های مختلف اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی دارای اهمیت می‌باشد. بنابراین پژوهش حاضر با هدف بررسی عوامل محیطی موثر بر پراکنش این گیاه دارویی (Stachys lavandulifolia Vahl.) انجام شد.</pre> <pre dir="RTL" style="text-align:justify"> مواد و روش‌ها: در این پژوهش، وضعیت رویشگاهی گیاه دارویی چای چوپان در چهار منطقه لائین، باجگیران، ژرف و بهارکیش مورد بررسی قرار گرفت. به‌طورکلی در 50 پلات در مناطق مورد مطالعه، نمونه‌برداری خاک از عمق 30-0 سانتی‌متری و ثبت مشخصات گیاهی و خصوصیات رویشگاه از قبیل ارتفاع از سطح دریا، میانگین بارندگی سالانه، درصد و جهت شیب انجام شد. در هر پلات لیست تک تک گونه‌ها، درصد پوشش و تراکم به تفکیک گونه گیاهی و همچنین درصد خاک لخت، لاشبرک و سنگ و سنگریزه برآورد شد. خصوصیات خاک از قبیل رطوبت اشباع، اسیدیته، هدایت الکتریکی، ازت کل، منیزیم، سدیم، پتاسیم، کربن و ماده آلی، کلسیم، فسفر، رس و شن اندازه‌گیری شد. پس از گردآوری کلیه اطلاعات اقلیمی، توپوگرافی و فیزیکی و شیمیایی خاک، ارتباط بین پراکنش گونهVahl.  lavandulifolia S. با عوامل محیطی با استفاده از روش تحلیل به مولفه‌های اصلی (PCA) توسط نرم افزارهای jamovi و R انجام شد. </pre> نتایج: این گیاه در دامنه ارتفاعی 1834 تا 2420 متر از سطح دریا، در مناطق با دامنه ارتفاعی بالا و شیب‌های کم تا متوسط و میزان بارش بین250 تا 350 میلی‌متر در سال پراکنش دارد. بیشترین تراکم، درصد پوشش، تولید، فراوانی گونه و وفور گونه چای چوپان در سایت لایین مشاهده شد. این رویشگاه از درصد رطوبت بالاتری برخودار بوده و جهت شیب آن شمال شرقی می باشد. براساس نسبت وفور به فراوانی (A/F)، پراکنش گونه S. lavandulifolia Vahl. از نوع کپه‌ای است. نتایج حاصل از بررسی گونه‌های همراه چای چوپان در چهار رویشگاه مورد مطالعه نشان داد که به ترتیب رویشگاه‌های لایین و بهارکیش از بیشترین و کمترین وفور گونه‌های همراه برخوردار بودند. بیشترین وفور گونه‌ای در رویشگاه‌های لایین متعلق به گونه Agropyron trichophorun و همچنین بیشترین وفور گونه‌ای در رویشگاه بهارکیش نیز متعلق به گونه‌ها Festuca arundinacea بود. نتایج تحلیل مؤلفه‌های اصلی نشان می‌دهد که دو محور اول و دوم درمجموع، حدود 7/89 درصد پراکندگی و واریانس داده‌ها را توضیح می‌دهند. در بین خصوصیات مورد مطالعه در رویشگاه‌های چای چوپان، درصد ماده آلی، سدیم و کربن آلی بیشترین همبستگی مثبت معنی‌دار و درصد شیب، بیشترین همبستگی منفی معنی‌دار را با محور اول نشان دادند. <pre dir="RTL" style="text-align:justify"> نتیجه‌گیری: به‌طورکلی، این بررسی می‌تواند اطلاعاتی را درخصوص پوشش گیاهی گونه چای چوپان و گونه‌های همراه آن همراه با ویژگی‌های خاک رویشگاه‌های مورد مطالعه ارائه دهد که به نوبه خود می‌تواند به توسعه استراتژی‌های حفاظتی برای این گونه در معرض خطر و مدیریت پایدار و احیای زیستگاه آن کمک کند. با توجه به شناخت شرایط رویشگاهی و همچنین تعیین مهم‌ترین عوامل اکولوژیکی موثر بر رشد، پراکنش و نمو این گونه می‌توان برای افزایش پوشش گیاهی و رویشگاه این گونه با شرایط اکولوژیکی مناسب و مشابه در سایر مناطق اقدام کرد.</pre> Background and Purpose: Understanding vegetation cover and the ecological and edaphic characteristics of natural habitats hosting endangered or medicinal species is essential for conservation and restoration planning. The preservation and expansion of plant distribution particularly medicinal species in natural resource areas are also vital from economic, social, and environmental perspectives. Accordingly, this study aimed to investigate the environmental factors influencing the distribution of the medicinal plant Stachys lavandulifolia Vahl. Materials and Methods: The habitat conditions of S. lavandulifolia were examined in four regions: Layen, Bajgiran, Zharf, and Baharkish. Soil samples were collected from a depth of 0–30 cm across 50 plots. Plant traits and habitat characteristics, including altitude, mean annual rainfall, slope, and aspect, were recorded. For each plot, the species list, percentage cover, density, and the proportion of bare soil, litter, and rock/gravel were measured. Soil parameters included saturation moisture, pH, electrical conductivity, total nitrogen, magnesium, sodium, potassium, carbon, organic matter, calcium, phosphorus, clay, and sand. Climatic, topographic, and soil data were then analyzed using Principal Component Analysis (PCA) in Jamovi and R to determine the relationship between environmental factors and species distribution. Results: Stachys lavandulifolia was found at elevations ranging from 1834 to 2420 m above sea level, in areas with low to moderate slopes and annual rainfall between 250 and 350 mm. The Layen site exhibited the highest density, cover, production, frequency, and abundance. This habitat had higher moisture content and a northeast-facing slope. Based on the A/F ratio, the species showed a tussock-type distribution pattern. Companion species analysis revealed the highest abundance at Layen and the lowest at Baharkish. The dominant companion species were Agropyron trichophorum in Layen and Festuca arundinacea in Baharkish. PCA results indicated that the first two axes explained approximately 89.7% of the total variance. Among the variables, organic matter, sodium, and organic carbon had the strongest positive correlations, while slope had the strongest negative correlation with the first axis. Conclusion: This study provides detailed insights into the vegetation composition and soil characteristics of habitats containing S. lavandulifolia. The findings support the development of targeted conservation and sustainable management strategies for this endangered species. Identifying key ecological factors governing its growth and distribution can help guide habitat restoration efforts and facilitate the expansion of suitable environments in other regions with comparable ecological conditions. Background and Purpose: Understanding vegetation cover and the ecological and edaphic characteristics of natural habitats hosting endangered or medicinal species is essential for conservation and restoration planning. The preservation and expansion of plant distribution particularly medicinal species in natural resource areas are also vital from economic, social, and environmental perspectives. Accordingly, this study aimed to investigate the environmental factors influencing the distribution of the medicinal plant Stachys lavandulifolia Vahl. Materials and Methods: The habitat conditions of S. lavandulifolia were examined in four regions: Layen, Bajgiran, Zharf, and Baharkish. Soil samples were collected from a depth of 0–30 cm across 50 plots. Plant traits and habitat characteristics, including altitude, mean annual rainfall, slope, and aspect, were recorded. For each plot, the species list, percentage cover, density, and the proportion of bare soil, litter, and rock/gravel were measured. Soil parameters included saturation moisture, pH, electrical conductivity, total nitrogen, magnesium, sodium, potassium, carbon, organic matter, calcium, phosphorus, clay, and sand. Climatic, topographic, and soil data were then analyzed using Principal Component Analysis (PCA) in Jamovi and R to determine the relationship between environmental factors and species distribution. Results: Stachys lavandulifolia was found at elevations ranging from 1834 to 2420 m above sea level, in areas with low to moderate slopes and annual rainfall between 250 and 350 mm. The Layen site exhibited the highest density, cover, production, frequency, and abundance. This habitat had higher moisture content and a northeast-facing slope. Based on the A/F ratio, the species showed a tussock-type distribution pattern. Companion species analysis revealed the highest abundance at Layen and the lowest at Baharkish. The dominant companion species were Agropyron trichophorum in Layen and Festuca arundinacea in Baharkish. PCA results indicated that the first two axes explained approximately 89.7% of the total variance. Among the variables, organic matter, sodium, and organic carbon had the strongest positive correlations, while slope had the strongest negative correlation with the first axis. Conclusion: This study provides detailed insights into the vegetation composition and soil characteristics of habitats containing S. lavandulifolia. The findings support the development of targeted conservation and sustainable management strategies for this endangered species. Identifying key ecological factors governing its growth and distribution can help guide habitat restoration efforts and facilitate the expansion of suitable environments in other regions with comparable ecological conditions.   شرایط رویشگاهی, پراکنش و رشد, حفاظت و احیاء, هزارمسجد Habitat conditions, Distribution and growth, Conservation and restoration, Hezarmasjid 0 0 http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-3974-1&slc_lang=fa&sid=1 سیده محبوبه میرمیران mmirmiran@yahoo.com 100319475328460019097 100319475328460019097 Yes رضا یاری yarireza1364@gmail.com 100319475328460019098 100319475328460019098 No مسلم رستم پور moslem.62@gmail.com 100319475328460019099 100319475328460019099 No