fa ارزش غذایی گونه‌های گیاهی غالب مراتع کجه و چاهنو فردوس، خراسان جنوبی تخصصي Special پژوهشي Research <span style="font-family:B Nazanin;">مراتع به‌‌عنوان یکی از منابع پایه تولیدی، جایگاه خاصی در تامین علوفه مورد نیاز دام کشور دارند. با توجه به نقش خصوصیات کیفی علوفه بر تعیین ظرفیت چرای مرتع، هدف از تحقیق حاضر، ارائه مقادیر ارزش غذایی </span><span style="font-family:B Nazanin;">گونه&shy;های گیاهی غالب مراتع </span><span style="font-family:B Nazanin;">کجه و چاهنو </span><span style="font-family:B Nazanin;">شهرستان فردوس شامل علف استپی (</span><em><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">Stipa barbata</span></span></span></em><span style="font-family:B Nazanin;">)، بهمن (</span><em><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">Stipa capensis</span></span></span></em><span style="font-family:B Nazanin;">)، زول (</span><em><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">Eryngium billardieri</span></span></span></em><span style="font-family:B Nazanin;">)، درمنه کوهی (</span><em><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">Artemisia aucheri Boiss</span></span></span></em><span style="font-family:B Nazanin;">) و قیچ (</span><em><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">Zygophyllum atriplicoides</span></span></span></em><span style="font-family:B Nazanin;">) می&shy;باشد.</span><span style="font-family:B Nazanin;"> بدین منظور در هر تیپ گیاهی، سه توده معرف در نظر گرفته شد و در داخل آنها از 10 پایه گیاهی مرتبط با هر یک از گونه‌‌ها، در</span><span style="font-family:B Nazanin;"> مرحله گلدهی نمونه‌‌برداری انجام شد.</span><span style="font-family:B Nazanin;"> سپس درصد پروتئین خام (</span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">CP</span></span></span><span style="font-family:B Nazanin;">)، درصد الیاف نامحلول در شوینده اسیدی (</span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">ADF</span></span></span><span style="font-family:B Nazanin;">)، درصد الیاف نامحلول در شوینده اسیدی (</span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">NDF</span></span></span><span style="font-family:B Nazanin;">)، درصد ماده خشک قابل هضم (</span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">DMD</span></span></span><span style="font-family:B Nazanin;">) و مقدار انرژی متابولیسمی (</span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">ME</span></span></span><span style="font-family:B Nazanin;">) گونه‌‌ها و مقادیر عناصر معدنی شامل سدیم، کلسیم، منیزیم و پتاسیم آنها، توسط روش&shy;های مرسوم آزمایشگاهی اندازه&shy;گیری شد. به منظور مقایسه ارزش غذایی گونه&shy;های گیاهی با یکدیگر از آزمون تجزیه واریانس (</span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">ANOVA</span></span></span><span style="font-family:B Nazanin;">) استفاده شد. نتایج نشان داد که بین درصد پروتئین خام و مقادیر سدیم، پتاسیم، کلسیم و منیزیم در گونه&shy;های گیاهی اختلاف معنی&shy;داری وجود دارد (01/0</span><span style="font-family:Times New Roman,serif;">&ge;</span> <span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">p</span></span></span><span style="font-family:B Nazanin;">). درصد پروتئین خام و درصد </span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">ADF</span></span></span><span style="font-family:B Nazanin;"> و مقدار انرژی متابولیسمی تمامی گونه‌‌های گیاهی بیشتر از مقدار تقریبی سطح بحرانی آن برای تامین نیاز روزانه یک واحد دامی در حالت نگهداری است</span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">.</span></span></span><span style="font-family:B Nazanin;"> درمنه کوهی دارای بیشترین درصد کلسیم (5/2 درصد) و منیزیم (88/0 درصد) و قیچ، دارای بیشترین درصد پروتئین خام</span><span style="font-family:B Nazanin;"> (64/18 </span><span style="font-family:B Nazanin;">درصد</span><span style="font-family:B Nazanin;">) و پتاسیم (03/1 </span><span style="font-family:B Nazanin;">درصد</span><span style="font-family:B Nazanin;">) است. از این‌رو در بین گونه‌‌های موجود در ترکیب گیاهی مراتع مورد پژوهش، قیچ بیشترین ارزش غذایی را دارد.</span> Rangelands, as one of the basic sources of production, have a special place in supplying livestock feed requirements. Considering the role of nutritive value characteristics on determining grazing capacity, the aim of this study was to compare nutritive value of <em>Stipa barbata, Stipa capensis, Eryngium billardieri, Artemisia aucheri </em>and <em>Zygophyllum atriplicoides</em> in rangelands of Kaja and Chahno ,Ferdows, South Khorasan province. For this purpose, in the each plant type, 3 representative areas were selected and inside them, 10 individuals of each species were cut at the flowering stage. Then, nutrition value indices such as Crude Protein (CP), Acid Detergent Fiber (ADF), Neutral Detergent Fiber (NDF), Dry Matter Digestibility (DMD), Metabolizable Energy (ME) and Digestible Energy (DE), as well as Sodium (Na), Calcium (Ca), Magnesium (Mg) and Potassium (K) in aerial parts of the plant species were determined by conventional methods in the laboratory. Analysis of variance (ANOVA) was used to compare the studied characteristics between the plant species. The results showed that there was a significant difference between the amount of CP, Na, K, Ca and Mg in the studied plant species (p&le;0.01). Average CP, ADF and ME values were higher than those of&nbsp;critical limits to meet animal maintenance. <em>Artemisia aucheri</em> has the highest amount of Ca (2.5%) and Mg (0.88%) and <em>Zygophyllum atriplicoides</em> has the highest CP (18.64%) and K (1.03%), so it is the highest quality plant species in the rangelands of Kaja and Chahno, Ferdows. ارزش غذایی, پروتئین خام, مراتع ییلاقی, کیفیت علوفه nutritional value, crude protein, summer rangelands, forage quality 649 664 http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-224-6&slc_lang=fa&sid=1 Tahereh Khademi طاهره خادمی t.khademi5036@gmail.com 100319475328460013488 100319475328460013488 No Department of Rangeland and Watershed Management, Faculty of Natural Resources and Environment, University of Birjand, Birjand گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه بیرجند، بیرجند Moslem Rostampour مسلم رستم پور rostampour@birjand.ac.ir 100319475328460013489 100319475328460013489 Yes Department of Rangeland and Watershed Management and Research Group of Drought and Climate Change, Faculty of Natural Resources and Environment, University of Birjand, Birjand گروه مرتع و آبخیزداری و عضو گروه پژوهشی خشکسالی و تغییر اقلیم، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه بیرجند، بیرجند Mohammad Saghari محمد ساغری msaghari@birjand.ac.ir 100319475328460013490 100319475328460013490 No Department of Rangeland and Watershed Management, Faculty of Natural Resources and Environment, University of Birjand, Birjand گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه بیرجند، بیرجند