Journal of Rangeland

fa پیش بینی پراکنش مکانی رویشگاه Terfezia claveryi با استفاده از دانش بوم شناختی مدرن در مراتع قشلاقی استان گلستان Spatial Distribution Prediction of Terfezia claveryi Habitat Using Modern Ecological Knowledge in Winter Rangelands of Golestan Province تخصصي Special پژوهشي Research سابقه و هدف: ترافل صحرایی با نام علمی (Terfezia claveryi) از ارزش غذایی و اقتصادی بالایی برخوردار است و نقش مهمی در معیشت مردم مناطق خشک و نیمه‌خشک دارد. حفظ و نگهداری رویشگاه‌های ترافل صحرایی، برای حفظ تنوع زیستی و بهره‌برداری پایدار از این منبع ارزشمند، ضروری است. هدف این مطالعه بررسی پراکنش و تهیه نقشه تناسب رویشگاه گونه T. claveryi در مراتع قشلاقی استان گلستان بود. مواد و روش‌ها: پس از ثبت نقاط حضور گونه T. claveryi به‌عنوان متغیر وابسته، متغیرهای محیطی به‌عنوان متغیرهای مستقل شناسایی شدند. به‌منظور کاهش ابعاد مدل با استفاده از پرسشنامه و مقایسه زوجی به شیوه سلسله مراتبی (AHP) در نرم‌افزار Expert Chioce، تعداد 15 متغیر شامل متغیرهای توپوگرافی (شیب، جهت شیب و ارتفاع)، اقلیمی (متوسط درجه حرارت، متوسط بارندگی، تعداد رگبار)، خصوصیات فیزیکی-شیمیایی خاک (کربن، نیتروژن، فسفر، درصد شن، درصد سیلت، درصد رس، اسیدیته و شوری) و متغیر کاربری اراضی به‌عنوان متغیر انسانی انتخاب شد. مدلسازی پراکنش با استفاده از مدل ماکسنت (MaxEnt) صورت گرفت. به‌منظور تعیین اولویت در متغیرهای تأثیرگذار از آزمون جک‌نایف (Jakknife) استفاده گردید. پس از اجرای مدل نتایج حاصل از مدلسازی، براساس وقوع گروه اعتبارسنجی (30 درصد) و در قالب روش منحنی تشخیص عملکرد نسبی (ROC) اعتبارسنجی گردید. مساحت زیر این منحنی (AUC) به‌عنوان معیار کمی برای اعتبارسنجی استفاده میشود. در نهایت نقشه رویشگاه گونه گیاهی ترافل صحرایی با استفاده از تفسیر منحنی‌های پاسخ متغیرهای مستقل و طبقه‌بندی آنها در نرم‌افزارArcGIS  به چهار رویشگاه نامناسب (2/0-0)، رویشگاه با تناسب متوسط (4/0-2/0)، رویشگاه مناسب (7/0-4/0) و رویشگاه بسیار مناسب (1-7/0) گروه‌بندی گردید.  نتایج: نتایج اجرای مدل حداکثر آنتروپی برای گونه ترافل در محدوده مطالعاتی شهرستان‌های مراوه‌تپه و گنبد کاووس با سطح زیرمنحنی به‌ترتیب برابر 958/0 و 927/0 به‌دست آمد. نتایج آزمون جک‌نایف حاصل از اجرای مدل MaxEnt نشان داد مهم‌ترین عوامل محیطی تأثیرگذار در پراکنش گونه ترافل صحرایی در هر دو شهرستان میزان فسفر، متوسط دمای سالانه، میزان شن، متوسط بارندگی سالانه، تعداد رگبار و کربنات کلسیم با اولویت‌های متفاوت است. نتایج نشان می‌دهد حداکثر حضور گونه در محدوده مطالعاتی گنبدکاووس مقدار حدود 1/14 درصد از کربنات کلسیم، حدود 3/12 ppm فسفر، تعداد حدود 66/0 رگبار و 2/19 درجه سانتی‌گراد و بارندگی حدود400 میلی‌متر است. نتایج حاصل از منحنی‌های پاسخ گونه ترافل صحرایی در محدوده مطالعاتی مراوه‌تپه نشان می‌دهد حداکثر حضور گونه در مقدار حدود 795/0 درصد از کربنات کلسیم و حدود 5/21 ppm مقدار فسفر، تعداد 76 رگبار، دمای حدود 25/16 درجه سانتی‌گراد و حدود 350 میلی‌متر بارندگی است. تغییرات حضور گونه ترافل صحرایی با میزان شن در هر دو شهرستان به‌دلیل یکنواختی میزان داده شن به‌صورت سینونی است. نتایج حاصل از این مطالعه برای پیشبینی توزیع گیاه ترافل صحرایی با مدل حداکثر آنتروپی نشان میدهد که در شرایط اکولوژیکی حاضر بخشهایی از جنوب و مرکز مراتع قشلاقی استان گلستان بیشترین پتاسیل رویشگاهی ترافل را دارد. نتیجه‌گیری: نتایج نشان می‌دهد که اگرچه برخی عوامل در هر دو منطقه مشترک هستند، ولی ترتیب اهمیت آن‌ها متفاوت است که احتمالاً ناشی از تفاوت‌های بوم‌شناختی و خاکی بین دو منطقه است. بر این اساس تعیین مطلوبیت رویشگاه ترافل صحرایی میتواند در برنامه‌ریزیهای مدیریتی در زمینه شناسایی مناطق مستعد انتشار گونه و افزایش تولید گونه در سطوح وسیع‌تر مطالعاتی استفاده شود.   Background and Objective: The desert truffle Terfezia claveryi holds significant nutritional and economic value and plays a key role in the livelihoods of people living in arid and semi-arid regions. Preserving its habitats is crucial for biodiversity conservation and the sustainable use of this valuable resource. This study aimed to investigate the distribution of T. claveryi and develop a habitat suitability map for the species in the winter rangelands of Golestan Province. Methodology: Presence points of T. claveryi were recorded as the dependent variable, while environmental variables were identified as independent variables. To reduce model dimensionality, 16 variables were selected through a questionnaire and pairwise comparison using the Analytic Hierarchy Process (AHP) in Expert Choice software. These variables included topographic factors (slope, aspect, and elevation), climatic factors (mean temperature, mean precipitation, number of rain showers), soil physicochemical properties (carbon, nitrogen, phosphorus, sand, silt, and clay percentages, pH, and salinity), and land use as a human-influenced variable. Species distribution modeling was performed using MaxEnt software (version 3.3.3), with the Jackknife test applied to determine the relative importance of the variables. Model results were validated using a 30% validation group occurrence and the Receiver Operating Characteristic (ROC) curve method, with the Area Under the Curve (AUC) as the quantitative validation criterion. A habitat suitability map for T. claveryi was generated by interpreting the response curves of the independent variables and classifying them into four categories: unsuitable habitat (0–0.2), moderately suitable habitat (0.2–0.4), suitable habitat (0.4–0.7), and highly suitable habitat (0.7–1) using ArcGIS. Results: The MaxEnt model performed well for predicting the distribution of the desert truffle, yielding AUC values of 0.958 for Maraveh Tappeh and 0.927 for Gonbad Kavous counties. Jackknife test results revealed that the most influential environmental factors for the distribution of T. claveryi in both counties were phosphorus content, mean annual temperature, sand content, mean annual precipitation, number of rain showers, and calcium carbonate, with varying levels of importance. In Gonbad Kavous, the species' maximum presence occurred at approximately 14.1% calcium carbonate, 12.3 ppm phosphorus, 0.66 rain showers, 19.2°C mean temperature, and 350 mm precipitation. In Maraveh Tappeh, peak presence was recorded at around 0.79% calcium carbonate, 21.5 ppm phosphorus, 75.6 rain showers, 16.25°C, and 400 mm precipitation. The relationship between sand content and truffle presence followed a sinusoidal pattern in both counties, as the sand data was uniform. The study suggests that, under current ecological conditions, the southern and central winter rangelands of Golestan Province have the highest potential as suitable habitats for T. claveryi. Conclusion: The findings indicate that while some environmental factors influence T. claveryi distribution similarly in both regions, their relative importance differs, likely due to ecological and soil variations between the two areas. Therefore, understanding the habitat suitability of T. claveryi can assist in management planning by identifying potential distribution areas and promoting large-scale species production.   تناسب رویشگاه, Terfezia claveryi, مدل حداکثر آنتروپی, متغیر های محیطی Habitat suitability, Terfezia claveryi, MaxEnt modeling, Environmental factors. 421 436 http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-279-3&slc_lang=fa&sid=1 Vahideh Riyazinia وحیده ریاضی نیا vahideh.riyazi@gmail.com 100319475328460019056 100319475328460019056 No Department of Range Management, Faculty of Range and Watershed Management, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Gorgan گروه مدیریت مرتع، دانشکده مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان Mojgansadat Azimi مژگان سادات عظیمی azimi.mojgansadat@gmail.com 100319475328460019057 100319475328460019057 Yes Department of Range Management, Faculty of Range and Watershed Management, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Gorgan گروه مدیریت مرتع، دانشکده مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان Hossein Barani حسین بارانی baranihossein@yahoo.com 100319475328460019058 100319475328460019058 No Department of Range Management, Faculty of Range and Watershed Management, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Gorgan گروه مدیریت مرتع، دانشکده مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان Hossein Piri Sahragard حسین پیری صحراگرد hpirys@gmail.com 100319475328460019059 100319475328460019059 No Department of Range and Watershed Management, Faculty of Water and Soil, University of Zabol, Zabol گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده آب و خاک، دانشگاه زابل، زابل Hassan Yeganeh حسن یگانه hybadrabadi@gmail.com 100319475328460019060 100319475328460019060 No Department of Range Management, Faculty of Range and Watershed Management, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Gorgan گروه مدیریت مرتع، دانشکده مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان Abolfazl Sharifian ابوالفضل شریفیان abolfazlsharifiyan@gmail.com 100319475328460019061 100319475328460019061 No Department of Range Management, Faculty of Range and Watershed Management, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Gorgan گروه مدیریت مرتع، دانشکده مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان