fa تحلیل و ارزیابی طرح‌های مرتع‌داری چندمنظوره در مراتع شرق استان مازندران تخصصي Special پژوهشي Research <span style="font-size:11pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span calibri="" style="font-family:"><b><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">سابقه و هدف</span></span></b><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">: </span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">طرح‌های مرتع‌داری تلفیقی، راهبرد مشارکتی و معیشتی مهمی برای کارشناسان، مجریان و مرتعداران درحفاظت، احیاء، اصلاح، توسعه، بهره‌برداری اصولی و مستمر، ایجاد تنوع معیشتی و افزایش درآمد می باشند.</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> با این حال، افزایش دام مازاد و فشارهای ناشی از تغییرات اقلیمی، پایداری این عرصه‌ها را با تهدید مواجه کرده‌اند. با توجه به آنکه در </span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">استان مازندران ارزیابی و تحلیلی از طرح‌های چندمنظوره از زمان اجرایی شدن تاکنون صورت نگرفته و دیدگاه بخش‌های تاثیرگذار اعم از اجرا، تحقیقات و قانون‌گذار مورد بررسی قرار نگرفته است؛ پژوهش حاضر سعی دارد</span></span> <span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">با ارزیابی نقاط قوت، ضعف و شناسایی فرصت&shy;ها و تهدید&shy;های این نوع طرح&shy;ها و</span></span> <span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">ارائه راهبردهای مدیریتی پایدار</span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">، جایگاه طرح‌های مرتع&shy;داری تلفیقی را در بدنه سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور و به خصوص استان مازندران تقویت نماید.</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">با توجه به آنکه در </span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">استان مازندران ارزیابی و تحلیلی از طرح‌های چندمنظوره از زمان اجرایی شدن تاکنون صورت نگرفته و دیدگاه بخش‌های تاثیرگذار اعم از اجرا، تحقیقات و قانون‌گذار مورد بررسی قرار نگرفته است؛</span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span calibri="" style="font-family:"><b><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">مواد و روش‌ها: </span></span></b><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">در<b> </b>این پژوهش با استفاده از روش‌های کتابخانه‌ای و میدانی، داده‌های مربوط به ۱۷ طرح مرتع‌داری چندمنظوره در شرق مازندران را گردآوری شد. جامعه آماری شامل ۸۰ نفر از کارشناسان، ناظران و بهره‌برداران بود که با استفاده از روش کوکران انتخاب شدند. داده‌ها با بهره‌گیری از مدل </span></span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">SWOT</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> تجزیه و تحلیل شدند و عوامل داخلی (۱۳ نقطه قوت و ۱۳ نقطه ضعف) و خارجی (۱۲ فرصت و ۲۰ تهدید) شناسایی شدند. سپس با استفاده از ماتریس برنامه‌ریزی راهبردی کمی (</span></span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">QSPM</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">)، راهبردها اولویت‌بندی شدند. پایایی پرسشنامه با ضریب آلفای کرونباخ در نرم‌افزار </span></span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">SPSS</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> تأیید گردید.سپس با استفاده از ماتریس برنامه‌ریزی راهبردی کمی (</span></span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">QSPM</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">)، راهبردها اولویت‌بندی شدند.</span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span calibri="" style="font-family:"><b><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">نتایج:</span></span></b><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> امتیاز نهایی ماتریس عوامل داخلی (</span></span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">IFE</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">)</span></span> <span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">52/2 به دست آمد که نشان‌دهنده غلبه نسبی نقاط قوت مانند دانش بومی، تنوع پوشش گیاهی و مشارکت بهره‌برداران بر ضعف‌ها از جمله کمبود منابع مالی و ضعف نظارت بود. در مقابل، امتیاز ماتریس عوامل خارجی (</span></span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">EFE</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">) 17/2 حاکی از تعادل نسبی بین فرصت‌ها مانند توسعه اکوتوریسم و جذب سرمایه و تهدیدها نظیر تغییرات اقلیمی و خشکسالی بود. </span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">بر اساس تحلیل‌های صورت‌گرفته با مدل </span></span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">SWOT</span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">، چهار دسته استراتژی اصلی شناسایی و با ماتریس</span></span> <span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">QSPM</span></span> <span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">اولویت‌بندی شدند. راهبرد رقابتی</span></span> <span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">(</span></span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">ST</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">)</span></span> <span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">به‌ویژه استراتژی</span></span> <span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">ST3</span></span> <span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">با نمره </span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">26/5</span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">، شامل نظارت فنی دقیق، بهره‌گیری از دانش بومی و مشارکت محلی، به عنوان مؤثرترین راهبرد شناخته شد. راهبردهای تدافعی</span></span> <span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">(</span></span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">WT</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">)</span></span> <span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">شامل </span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">دو محور اصلی تقویت مشارکت و پشتیبانی نهادی</span></span>&nbsp;<span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">از طریق درنظرگیری نظر ذینفعان، توسعه تشکل‌های محلی و استفاده از تسهیلات دولتی برای اجرای اصولی طرح‌ها</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> و افزایش</span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> توانمندسازی بهره‌برداران</span></span>&nbsp;<span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">با آموزش روش‌های بهره‌برداری پایدار، بازاریابی و الگوهای موفق، همراه با نظارت دقیق برای جلوگیری از بهره‌برداری غیرمجاز</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">، </span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">در اولویت‌های بعدی قرار گرفتند</span></span><a name="_Hlk213146442"></a><span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">راهبرد رقابتی</span></span> <span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">(</span></span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">ST</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">)</span></span> <span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">به‌ویژه استراتژی</span></span> <span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">ST3</span></span> <span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">با نمره </span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">26/5</span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">، شامل نظارت فنی دقیق، بهره‌گیری از دانش بومی و مشارکت محلی، به عنوان مؤثرترین راهبرد شناخته شد</span></span><a name="_Hlk213146442"></a><span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">توسعه تشکل‌های محلی و استفاده از تسهیلات دولتی برای اجرای اصولی طرح‌ها</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> و افزایش</span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> توانمندسازی بهره‌برداران</span></span>&nbsp;<span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">با آموزش روش‌های بهره‌برداری پایدار مورد بررسی قرار گرفت.</span></span><a name="_Hlk213146442"><span dir="LTR" style="font-size:12.0pt">.</span></a><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin""></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span calibri="" style="font-family:"><b><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">نتیجه‌گیری: </span></span></b><span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">طرح‌های مرتع‌داری چندمنظوره در شرق مازندران از پتانسیل بالایی برای پایداری اکولوژیک و معیشتی برخوردارند. ضعف‌های نهادی و تهدیدهای اقلیمی چالش‌های اصلی هستند. راهبرد رقابتی</span></span> <span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">(</span></span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">ST</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">)</span></span> <span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">با بهره‌گیری از نقاط قوت داخلی برای خنثی‌سازی تهدیدهای بیرونی، کلید موفقیت است. مهم‌ترین نقاط قوت شامل استفاده از دانش بومی بهره‌برداران است که مدیریت سازگار با محیط و استفاده از گونه‌های مقاوم را ممکن می‌سازد؛ تنوع پوشش گیاهی که تاب‌آوری مرتع را افزایش می‌دهد؛ مشارکت فعال که تعارضات را کاهش می‌دهد؛ و پتانسیل‌های فرعی مانند بهره‌برداری از گیاهان دارویی است که وابستگی معیشتی به دامداری محض را کم می‌کند</span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">تنوع پوشش گیاهی که تاب‌آوری مرتع را افزایش می‌دهد؛ مشارکت فعال که تعارضات را کاهش می‌دهد؛ و پتانسیل‌های فرعی مانند بهره‌برداری از گیاهان دارویی است که وابستگی معیشتی به دامداری محض را کم می‌کند</span></span><span dir="LTR" style="font-size:12.0pt">.</span></span></span></span></span><br> <br> &nbsp; <span style="font-size:11pt"><span style="unicode-bidi:embed"><span calibri="" style="font-family:"><b><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Background and Objective</span></span></b><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">: Integrated rangeland management plans are a crucial participatory and livelihood strategy for experts, implementers, and rangeland users in the areas of protection, restoration, improvement, development, sustainable and continuous utilization, livelihood diversification, and income enhancement. </span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="unicode-bidi:embed"><span calibri="" style="font-family:"><b><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Materials and Methods:</span></span></b><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""> This study collected data related to 17 multipurpose rangeland management plans in eastern Mazandaran using library and field methods. Strategies were then prioritized using the Quantitative Strategic Planning Matrix (QSPM). Questionnaire reliability was confirmed using Cronbach&#39;s alpha coefficient in SPSS software.</span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="unicode-bidi:embed"><span calibri="" style="font-family:"><b><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Results:</span></span></b><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""> The final score of the Internal Factor Evaluation (IFE) matrix was 5.2, indicating a relative dominance of strengths such as indigenous knowledge, vegetation diversity, and stakeholder participation over weaknesses. In contrast, the External Factor Evaluation (EFE) matrix score of 1.7 suggested a relative balance between </span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="unicode-bidi:embed"><span calibri="" style="font-family:"><b><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Conclusion</span></span></b><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">: Multipurpose rangeland management plans in eastern Mazandaran have high potential for ecological and livelihood sustainability. </span></span></span></span></span><br> &nbsp; استفاده چندمنظوره, مدیریت پایدار, معیشت پایدار, استراتژی راهبردی 0 0 http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-27-5&slc_lang=fa&sid=1 Shafagh Rastgar شفق رستگار sh.rastgar@sanru.ac.ir 100319475328460019070 100319475328460019070 Yes Sari Agriculture Sciences and Natural Resources University دانشکده منابع طبیعی- دانشگاه علوم کشاورزی ساری Adel Lamani عادل لمعانی adellamani68@gmail.com 100319475328460019071 100319475328460019071 No Sari Agriculture Sciences and Natural Resources University دانشکده منابع طبیعی- دانشگاه علوم کشاورزی ساری Zeinab Jafarian زینب جعفریان jafarian79@yahoo.com 100319475328460019072 100319475328460019072 No Sari Agriculture Sciences and Natural Resources University دانشکده منابع طبیعی- دانشگاه علوم کشاورزی ساری Ghodratollah Heydari قدرت اله حیدری q_heydari@yahoo.com 100319475328460019073 100319475328460019073 No Sari Agriculture Sciences and Natural Resources University دانشکده منابع طبیعی- دانشگاه علوم کشاورزی ساری Maede Ghorbanpour Delivand مائده قربانپور دلیوند maede.ghorbanpour@gmail.com 100319475328460019074 100319475328460019074 No Sari Agriculture Sciences and Natural Resources University دانشکده منابع طبیعی- دانشگاه علوم کشاورزی ساری