fa عوامل بوم‌شناختی مؤثر بر پراکنش گونهArtemisia fragrans Willd. در دامنه‌های جنوب شرقی سبلان تخصصي Special پژوهشي Research <p>&nbsp; بررسی رابطه حضور گونه <i>Artemisia </i><i>fragrans</i> Willd. با عوامل پستی و بلندی، خاک و اقلیم در مراتع جنوب‌شرقی سبلان انجام شد. نمونه&shy;برداری در 151 مکان یا سیمای منظر (در سطح 6 تیپ گیاهی) انجام شد. در هر مکان، پنج پلات یک متر مربعی در طول ترانسکت 10 متری تعیین و حضور و عدم حضور با تراکم، تاج&shy;پوشش و تولید گونه مذکور به&shy;همراه درصد لاشبرگ، سنگ و سنگریزه، خاک&shy;لخت و پوشش&shy;تاجی کل ثبت شد. از سطح ترانسکت (ابتدا، انتها و وسط ترانسکت)، نمونه خاک برداشت و در قالب یک نمونه پارامتر&shy;های pH ، هدایت الکتریکی، رس، سیلت و شن، پتاسیم، فسفر، مواد آلی و کربنات کلسیم معادل در آزمایشگاه تعیین شد. نقشه ارتفاع، شیب و جهت، بارندگی و دما تهیه و مقادیر این عوامل برای هر یک از مکان&shy;ها مشخص شد. از آزمون t غیر&shy;جفتی ، روش تجزیه خوشه&shy;ای و آنالیز تشخیص برای تجزیه و تحلیل آماری استفاده شد. نتایج آزمون t نشان داد که تمام متغیّر&shy;ها در حضور گونه مؤثر هستند، ولی اثر آن&shy;ها یکسان نمی&shy;باشد. با توجه به نتایج حاصل از تجزیه خوشه&shy;ای گونه مذکور به ارتفاعات و بارش پایین&shy;تر و به دما&shy;های بالا&shy;تر سازگاری بیشتری دارد. خاک&shy;های شورتر، قلیایی با بافت متوسط تا سبک را می&shy;پسندد. ماده آلی و فسفر پایین، پتاسیم و کربنات کلسیم بالا در خاک شرایط بهتری را برای رویش این گونه فراهم می&shy;کند. نتایج آنالیز تشخیص نشان داد به&shy;ترتیب ارتفاع و عوامل متأثر از آن مانند بارندگی و دما، و عوامل پستی و بلندی و خاک مانند شیب، مواد آلی، رس، سیلت، سنگ و سنگریزه، شن، فسفر، پتاسیم، کربنات کلسیم معادل، pH ، هدایت الکتریکی، جهت و لاشبرگ از عوامل تأثیرگذار در انتشار این گونه در مکان&shy;های مورد مطالعه هستند. با استناد به نتایج این تحقیق می&shy;توان در پیشنهاد گونه برای اصلاح و احیاء مراتع به&shy;طور مناسب&shy;تری تصمیم&shy;گیری نمود.</p> <p>&nbsp; This study aimed to evaluate the effects of topography, soil, and climatic factors on the distribution of<i> Artemisia fragrans </i>Willd. in southeast faced slopes of Sabalan located in Ardabil province. 151 range places with various six vegetation types were selected to collect the data. One m² plot with 5 replications along a 40 meters transect with 10 meters intervals were established in each site, and the presence and absence, density, canopy cover and production of the species were recorded. Litter, stone and gravels, bare soil and total canopy cover percentage were also recorded in the plots. Soil samples were collected along the established transects and pH, electrical conductivity, clay, silt and sand percentage, potassium, phosphorous, organic materials and calcium carbonate of soil samples were determined in the lab. Elevation, slope, aspect, rainfall and temperature maps were produced and these data for the range places were extracted. Independent-samples T test, cluster analysis and discernment analysis were used to analyze the data. Results showed that the studied variables had different influence on <i>Ar. fragrans</i> distribution. According to cluster analysis results ,<i> Ar. fragrans </i>prefer range places characterized by low elevation and rainfall, and high temperature. It prefers saline and alkaline soil with moderate to light texture. The soils with low amount of organic matter and phosphorus and high potassium and calcium carbonate contents are appropriate for the appropriate growth status of <i>Ar. fragrans. </i>According to the discriminant analysis, elevation, rainfall, temperature, slope, organic materials, clay and silt percent, stone and gravels, sand percent, soil phosphorus, potassium and calcium carbonate contents, pH, electrical conductivity, aspect and litter percent were key environmental variables influencing <i>Ar. fragrans</i> distribution in the study area, arranged in importance order. Result of this study can be used to identify the appropriate areas for cultivation of this species in rangeland improvement plans.</p> عوامل اکولوژیکی, رج‌بندی, استان اردبیل, Artemisia fragrans Willd. Ecological factors, Ordination, Ardabil Province, Artemisia fragrans Willd. 238 250 http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-1-12&slc_lang=fa&sid=1 Baharak Zare Hesari بهارک زارع حصاری 10031947532846002757 10031947532846002757 Yes University of Mohaghegh Ardabili دانشگاه محقق اردبیلی Ardavan Ghorbani اردوان قربانی a_ghorbani@uma.ac.ir 10031947532846002758 10031947532846002758 No University of Mohaghegh Ardabili دانشگاه محقق اردبیلی Farzaneh Azimi Motem فرزانه عظیمی مطعم 10031947532846002759 10031947532846002759 No University of Mohaghegh Ardabili دانشگاه محقق اردبیلی Kazem Hashemi majd کاظم هاشمی مجد 10031947532846002760 10031947532846002760 No University of Mohaghegh Ardabili دانشگاه محقق اردبیلی Ali Asghari علی اصغری 10031947532846002761 10031947532846002761 No University of Mohaghegh Ardabili دانشگاه محقق اردبیلی