fa وضعیت سلامت مرتع در اکوسیستم‌های تحت چرای دام‌های اهلی و علفخواران وحشی (مطالعه موردی: مراتع استپی پارک ملی قمیشلو - اصفهان) تخصصي Special پژوهشي Research <span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">مراتع با درجات مختلف سلامت مرتع توانایی متفاوتی برای تولید علوفه، حفظ شرایط هیدرولوژیکی، حفاظت خاک و فراهم کردن نیازهای حیوانات اهلی و وحشی دارند. این مطالعه با هدف تفسیر شاخص&shy;های مدل سلامت مرتع و تعیین ویژگی&shy;های ساختاری و عملکردی در مراتع استپی حفاظت شده قمیشلو اصفهان در سه منطقه تحت چرای دام وحشی (منطقه مرجع)، منطقه تحت چرای دام اهلی و وحشی و منطقه تحت چرای دام اهلی که به نسبه دارای شرایط اکولوژیکی مشابه بود انجام شد. به دلیل کیفی بودن پارامترهای موجود در روش سلامت مرتع، یکسری پارامترهای کمّی نیز شامل وزن مخصوص ظاهری خاک، میزان ماده آلی و پوشش حفاظتی خاک، پوشش تاجی و شاخص پایداری خاک با هدف بهبود فرآیند ارزیابی سلامت مرتع جمع&shy;آوری شد. برای تعیین سه ویژگی سلامت اکوسیستم&shy;های مرتعی (پایداری خاک و رویشگاه، عملکرد هیدرولوژیک و سلامت موجودات زنده) از هفده شاخص اکولوژیک استفاده شد. هر یک از شاخص&shy;ها در طبقات حاد<strong>،</strong> عدم مشاهده و یا ناچیز بر اساس انحراف از منطقه مرجع اکولوژیک امتیازدهی شد. نتایج نشان داد که با افزایش چرای دام شاخص</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">‌</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">ها و ویژگی</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">‌</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">های سلامت مرتع تغییر کرده به طوری که منطقه تحت چرای دام اهلی و وحشی در مقایسه با سایت مرجع در طبقه متعادل (در معرض خطر) قرار گرفت. در منطقه تحت چرای دام اهلی هر سه ویژگی اکوسیستم مرتع در مقایسه با منطقه مرجع (چرای دام وحشی) از لحاظ سلامتی در طبقه حاد و نسبتاً حاد قرار گرفتند. نتایج روش رج‌بندی سنجش چندبعدی غیرمتریک و آزمون من‌ویتنی نشان داد که مهم</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">‌</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">ترین شاخص&shy;های موثر در بررسی سلامت مرتع در منطقه مورد مطالعه، هدررفت سطحی خاک، خاک لخت، گروه</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">‌</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">های ساختاری- عملکردی، ترکیب جوامع گیاهی و پایداری خاک سطحی نسبت به فرسایش می&shy;باشد. مطابق نتایج، شاخص‌های بیان شده و سه ویژگی سلامت مرتع تفاوت معنی</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">‌</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">داری با سایت مرجع نشان دادند </span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">(01/0 = </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&alpha;</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">)</span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">. بنابراین استفاده از این پنج شاخص برای ارزیابی سلامت مراتع منطقه مورد مطالعه پیشنهاد می</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">‌</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">گردد.</span></span></span> This study aimed to evaluate the application of range health approach for assessing the structure and function of Steppe rangelands in Ghamishloo National Park of Isfahan province. This research was conducted in three zones with different protection levels/ grazing intensity including a national park with wild herbivores, a peripheral protected area, where both livestock and wild herbivores present, and an adjacent grazing free area where wild herbivores were absent. Soil bulk density, organic matter, ground cover, canopy cover and soil aggregate stability of the zones were assessed quantitatively to improve range health assessment results. Seventeen ecological indicators were assessed to measure three health indices including soil and site stability, hydrologic function and biotic integrity in various zones. Ecological indicators were rated based on range health approach (from extreme condition to none based on their deviation from reference site status). According to the results, range health condition differs considerably due to the grazing intensities in different zones. Range health condition in zones with livestock and wild herbivores were assessed &ldquo;at risk&rdquo;, but all the three indices were categorized extreme and moderately extreme in the grazing free area. According to the non-metric multi-dimensional scaling analysis and Mann-Whitney test, the extent of soil surface loss, bare soil percentage, structural-functional groups, vegetation composition and soil resistance to erosion were identified as the most discriminative range health indicators. According to the results, these indicators and all the three range health indices varied statistically between different zones (&alpha;= 0.01), hence the five identified sensitive indicators can be used effectively to assess range health in this area.<br> &nbsp; ارزیابی سلامت مرتع, سطوح حفاظتی, اکوسیستم, مراتع استپی, قمیشلو. Rangeland health assessment, Protection levels, Ecosystem, Steppe rangeland, Ghamishloo. 460 473 http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-287-31&slc_lang=fa&sid=1 Azita Molaeinasab آزیتا مولایی‌نسب 10031947532846006939 10031947532846006939 Yes Isfahan University of Technology Hossein Bashari حسین بشری 10031947532846006940 10031947532846006940 No Isfahan University of Technology Mostafa Tarkesh Esfahani مصطفی ترکش اصفهانی 10031947532846006941 10031947532846006941 No Isfahan University of Technology