fa عوامل بوم‌شناختی مؤثر بر پراکنش گونه Agropyron libanoticum Hack. ex Kneuk. (مطالعه موردی: مراتع بالادست سد امیرکبیر، استان البرز) تخصصي Special پژوهشي Research <span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه پراکنش گونه </span></span></span><em><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Agropyron libanoticum</span></span></span></span></em><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;"> Hack. ex Kneuck.</span></span></span></span> <span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">با عوامل پستی و بلندی، اقلیم و خاک در مراتع</span></span></span> <span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">بالادست سد امیرکبیر کرج انجام شد. برای این منظور نمونه&shy;برداری در 35 واحد یا سیمای‌ منظر انجام شد. در هر مکان، ده پلات یک متر مربعی در طول خط&shy; نمونه‌برداری 100 متری مستقر و حضور و عدم‌حضور گونه ثبت شد. علاوه بر این تاج پوشش و تراکم گونه به&shy;همراه عمق خاک، سنگ و</span></span></span> <span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">سنگریزه و پوشش&shy;تاجی کل ثبت شد.</span></span></span> <span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">35 نمونه خاک از عمق 0-30 سانتی‌متری سطح خاک برداشت و خصوصیات رس، لوم و شن، فسفر و ماده آلی در آزمایشگاه اندازه&shy;گیری شد. از نقشه‌های توپوگرافی، مدل رقومی ارتفاع تهیه شد و از آن نقشه ارتفاع، شیب، جهت جغرافیایی تهیه و پس از استخراج گرایادن بارندگی و دما، نقشه این پارامترها هم تهیه و مقادیر این عوامل برای هر یک از مکان&shy;ها مشخص شد. تجزیه و تحلیل داده&shy;ها با استفاده از آزمون </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">t</span></span></span></span> <span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">مستقل برای مقایسه مکان&shy;های با حضور و عدم‌حضور گونه، روش تجزیه خوشه&shy;ای برای گروه&shy;بندی مکان&shy;ها بر اساس عوامل محیطی و آنالیز تشخیص برای تعیین درجه اهمیت متغیّرهای اندازه&shy;گیری شده انجام شد. نتایج آزمون </span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">t</span></span></span></span> <span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">نشان داد که متغیّرهای ارتفاع، بارندگی و میانگین دما (01/0</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">p<</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">)</span></span></span> <span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">و سنگ و سنگریزه و ماده آلی (05/0</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">p<</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">) در مکان&shy;های حضور و عدم‌حضور گونه تفاوت معنی&shy;داری داشتند. با توجه به نتایج حاصل از تجزیه خوشه&shy;ای گونه </span></span></span><em><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">A.</span></span></span></span></em> <em><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">libanoticum</span></span></span></span></em><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> به ارتفاع 1850 تا 2600 متر، بارش 500 تا 680 میلی&shy;متر و دمای 7 تا 11 درجه سانتی&shy;گراد سازگاری بیشتری داشت. این گیاه خاک&shy;هایی با بافت متوسط و عمق کمتر همراه با سنگریزه را بیشتر می&shy;پسندد. ماده آلی 5/0 تا 1 درصد و فسفر 5/3 تا 5/5 پی&shy;پی&shy;ام شرایط بهتری را برای رویش این گونه فراهم می&shy;کند. نتایج آنالیز تشخیص نشان داد با توجه به درجه اهمیت به ترتیب بارندگی، ارتفاع، دمای میانگین، شیب، خاک لومی، جهات جغرافیایی، سنگریزه، فسفر، رس، عمق خاک، تاج پوشش کل، ماده آلی و شن از عوامل تأثیرگذار در انتشار این گونه در مکان&shy;های مورد مطالعه هستند. با توجه به نتایج به‌دست آمده این گونه مناسب کشت در مراتع کوهستانی با شیب&shy;های تند و خاک‌های کم&shy;عمق می&shy;باشد. </span></span></span> This study aimed to investigate the effects of topographic, climatic and soil factors on the distribution of <em>Agropyron libanoticum </em>in the upstream rangelands of Amirkabir dam in Alborz province. We collected the environmental and vegetation data from 35 sites in the study area. In each site, 10 one square meter plot placed along a 100-meter transect, and the presence or absence of species was recorded. Moreover, canopy cover and density of other species, soil depth, stone and gravels percentage, and total canopy cover were recorded. Thirty-five soil samples from 0-30 cm of the soil surface were collected and their texture, phosphorus and organic matter contents were measured in a soil laboratory. Digital elevation model was derived from the topographic maps, and the elevation, slope, aspect maps were produced accordingly. Rainfall and temperature maps were produced using available data and their values for the studied sites were extracted. The independent T-test was used to compare sites with the presence or absence of the species. Cluster analysis was performed to grouping the sites based on environmental factors. Discriminant analysis was used to determine the importance of environmental variables on <em>A. libanoticum </em>distribution. Results revealed that elevation, rainfall, average temperature, stone, and gravel percentage, and organic matter varied significantly between the presence and absence sites of the species (<em>P</em> < 0.05). According to the cluster analysis, <em>A. libanoticum</em> prefers habitats with an altitude of 1850 to 2600 m, rainfall of 500 to 680 mm and mean annual temperature of 7 to 11 ̊ C. <em>Agropyron libanoticum</em> is more abundant in soils with moderate texture, low depth, and high gravel percentage. Soil with 0.5 to 1 percent organic matter and 3.5 to 5.5 ppm phosphorus contents provides more appropriate conditions for the growth of this species. The results of the discriminant analysis showed that rainfall, elevation, temperature, slope, soil texture (sand, loam and clay content), aspect, gravel percentage, phosphorus, soil depth, total canopy cover, and organic matter are the most important factors in the distribution of <em>A. libanoticum </em>in the study area. According to the results, this species is an appropriate species in restoration and reclamation programs of mountainous rangelands with steep slopes and low depth soils.<br> &nbsp; عوامل بوم‌شناسی, عوامل رویشگاهی, Hack. ex Kneuck. Agropyron libanoticum , مراتع سد امیر کبیر, استان البرز. Ecological factors, Habitats factors, Agropyron libanoticum Hack. ex Kneuck., Amirkabir dam rangelands, Alborz province. 255 266 http://rangelandsrm.ir/browse.php?a_code=A-10-287-57&slc_lang=fa&sid=1 mehrdad mOSAYEBI مهرداد مسیبی 10031947532846007499 10031947532846007499 No Ardavan Ghorbani اردوان قربانی a_ghorbani@uma.ac.ir 10031947532846007500 10031947532846007500 Yes Ardashir Pornemati اردشیر پورنعمتی 10031947532846007501 10031947532846007501 No