دوره 17، شماره 2 - ( 6-1402 )                   جلد 17 شماره 2 صفحات 262-247 | برگشت به فهرست نسخه ها

XML English Abstract Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Attaeian B, Karami F, Akhzari D, Kiani G. A Comparative Study of Vegetation Parameters, Soil Elements, and Organic Carbon Storage in Mountain Rangelands under Exclosure and Grazing Management: A Case Study in Asadabad, Hamadan. مرتع 2023; 17 (2) :247-262
URL: http://rangelandsrm.ir/article-1-1177-fa.html
عطائیان بهناز، کرمی فرهاد، اخضری داود، کیانی گودرز. بررسی همبستگی پوشش گیاهی، عناصر خاک و ذخیره کربن آلی گیاه و خاک در مراتع کوهستانی تحت قرق و چرا (مطالعه موردی: گردنه اسدآباد، همدان). مرتع. 1402; 17 (2) :247-262

URL: http://rangelandsrm.ir/article-1-1177-fa.html


گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه ملایر، ملایر
چکیده:   (796 مشاهده)
سابقه و هدف: گرچه به‌نظر می­رسد فرآیند چرای دام موجب تسریع چرخه کربن در اکوسیستم­های مرتعی ­شود، اما تاثیر آن بستگی به عوامل مدیریتی و محیطی دارد و غیرقابل پیش­بینی است. دلایل اصلی این عدم قطعیت، عبارتند از: (1) مشکل بودن ردیابی تغییرات کوچک در ذخایر کربن مراتع،  به‌علت حجم بالای این ذخایر (2) فقدان اطلاعات پایه قبل از اعمال هرگونه سیستم چرایی و (3) فقدان مراتع دارای مدیریت بلندمدت چرایی. با توجه به موارد فوق هدف این مطالعه، بررسی روابط و چگونگی اثرگذاری پارامترهای گیاهی و خاک بر ذخیره کربن آلی در مراتع قرق 10 ساله در مراتع کوهستانی اسدآباد، همدان است.
مواد و روش­ها: پس از شناسایی مقدماتی منطقه مورد مطالعه، دو سایت مطالعاتی تحت چرا و قرق  (10 ساله) تعیین  شدند. به‌منظور به حداقل رساندن اثر گرادیان عوامل اکولوژیکی و بیولوژیکی، سایت­های مطالعاتی به نحوی انتخاب شدند که این عوامل همگن باشند و پارامترهایی مانند ارتفاع، جهت شیب، شیب و تیپ گیاهی مشابهی داشته باشند. پس از مشخص کردن سایت­های معرف در هر دو منطقه مدیریتی، نمونه‌برداری از پوشش گیاهی و خاک سطحی در طول دو ترانسکت (عمود برهم) 100 متری به فواصل 20 متر (مجموعا 10 پلات در هر منطقه) و به روش تصادفی- سیستماتیک انجام شد. پارامترهای درصد پوشش گیاهی، شاخص‌های تنوع (سیمپسون)، یکنواختی (شانون-وینر) و غنا (مارگالف) (با استفاده از نرم­افزار Past 4.03) محاسبه شدند و میزان عناصر کربن آلی، فسفر، پتاسیم و نیتروژن خاک اندازه­گیری شدند. آنالیز آماری نتایج با استفاده از نرم­افزار SAS V.4.1 و پراکنش متغییرها با توجه به طول گرادیان (1SD) از روش تجزیه مولفه­های اصلی PCA با استفاده از نرم­افزار Canoco 5 بررسی شد.  
نتایج: نتایج حاصل از مطالعه حاضر نشان داد که درصد پوشش گیاهی، غنا و تنوع گونه­ای در منطقه قرق بیشتر است. درصد پوشش گیاهی و تعداد گونه­ها در منطقه تحت چرا و قرق به‌ترتیب برابر 1/35، 6/67 درصد و 127، 139 است. بیشترین میزان کربن ذخیره در پوشش گیاهی و خاک، با اختلاف معنی‌داری، در منطقه قرق مشاهده شد. ذخیره کربن آلی در واحدهای مدیریتی قرق و چرا در خاک سطحی به‌ترتیب 13/83 و 35/74 و در پوشش گیاهی به‌ترتیب 00273/0  00219/0 تن بر هکتار برآورد شد (05/0 p <). نتایج بیانگر روند افزایشی معنی­دار شاخص تنوع گیاهی (سیمپسون) در منطقه قرق 83/13 نسبت به منطقه تحت چرا  63/12 بود. افزایش شاخص غنای مارگالف در منطقه قرق معنی­دار بوده است. همچنین اندازه­گیری عناصر فسفر، پتاسیم و نیتروژن خاک بیانگر افزایش 51، 7/25 و 15 درصدی این عناصر در شرایط قرق است (05/0 p <). براساس نتایج آنالیز همبستگی، ارتباط خطی معنی­داری بین کربن آلی با عناصر فسفر (55/0r = ) و نیتروژن (80/0 r =) وجود داشت  (05/0 p <). هرچند همبستگی معنی­داری بین شاخصهای تنوع گیاهی با ذخیره کربن آلی پوشش گیاهی مشاهده نگردید.
نتیجه‌گیری: بررسی نتایج حاصل از این مطالعه بیانگر اثرگذاری قرق بلندمدت 10 ساله بر پارامترهای خاک و پوشش گیاهی در مراتع کوهستانی است (05/0 p <). علاوه بر ذخیره کربن آلی گیاه و خاک سطحی، سایر عناصر خاک مورد ارزیابی فسفر، پتاسیم و نیتروژن، درصد پوشش گیاهی و شاخص­های تنوع و غنا در شرایط قرق افزایش داشته است. افزایش معنی­دار شاخص تنوع گیاهی سیمپسون بیانگر مناسب بودن این شاخص در ارزیابی تغییرات تنوع گیاهی در مراتع کوهستانی است. برغم تغییرات افزایشی تنوع گیاهی و غنا در منطقه قرق، شاخص یکنواختی تغییرات معنی­داری نشان نداد. به‌نظر می­رسد به‌دلیل عدم مشاهده ارتباط خطی معنی­دار بین شاخص­های تنوع و ذخیره کربن آلی، عوامل دیگری بجز تنوع گیاهی بر افزایش ذخیره کربن اکوسیستم­های کوهستانی تاثیر مستقیم دارند.
 
متن کامل [PDF 392 kb]   (447 دریافت)    
نوع مطالعه: كاربردي | موضوع مقاله: تخصصي
دریافت: 1401/10/6 | پذیرش: 1401/12/18 | انتشار: 1402/6/10

ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA

ارسال پیام به نویسنده مسئول


بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به مرتع می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2024 All Rights Reserved | Rangeland

Designed & Developed by : Yektaweb