Tarnian F, Sanaei A, Mirzaei Mossivand A, Asadolahi Z, Amirian Chakan A. Plant Community Changes and Forage Production under Extreme Grazing and Long-Term Exclosure in the Semi-Steppe Rangelands of the Central Zagros. , مرتع. 2026; 20 (4) :374-393
URL:
http://rangelandsrm.ir/article-1-1341-fa.html
ترنیان فرج الله، سنایی انور، میرزایی موسیوند امیر، اسدالهی3 زهرا، امیریان چکان4 علیرضا. بررسی تغییر در ترکیب جامعه گیاهی و تولید علوفه تحت تاثیر چرای شدید و قرق بلندمدت در مراتع نیمهاستپی زاغه در زاگرس مرکزی. ، مرتع. 1405; 20 (4) :374-393
URL: http://rangelandsrm.ir/article-1-1341-fa.html
دانشگاه لرستان
چکیده: (27 مشاهده)
سابقه و هدف: مراتع نیمهاستپی زاگرس از غنیترین مراتع ایران بهشمار میروند. این مراتع تحت تاثیر چرای شدید طولانی مدت قرار گرفتهاند؛ بهنحویکه ترکیب جامعه گیاهی در آنها تغییر کرده است و پتاسیل تولید علوفه به شدت کاهش یافته است. بنابراین، هدف اصلی این مطالعه، بررسی تغییرات در ترکیب جامعه گیاهی و مقدار کاهش تولید علوفه تحت تاثیر چرای شدید در مقایسه با قرق بلندمدت است. هدف دیگر این مطالعه، طبقهبندی گیاهان بر اساس خوشخوراکی و ارزیابی میزان تولید آنها در کلاسهای مختلف تحت چرای شدید و قرق بلندمدت بود.
مواد و روشها: به منظور رسیدن به اهداف تحقیق، قرق بلند مدت زاغه (قرق 55 ساله) برای مطالعه انتخاب شد و در آن دو سایت اکولوژیکی مشابه که یکی تحت قرق بلند مدت و دیگری تحت تاثیر چرای شدید گوسفند لری (چرای بیشتر از 80 درصد علوفه تولید شده) قرار داشتند، انتخاب گردید. نمونهبرداری با روش سیستماتیک تصادفی در دو فصل رویش در اواسط خرداد ماه در سالهای 1402 و 1403 انجام گرفت. برای اندازهگیری پوشش گیاهی در هر بخش قرق و چرا شدید از 36 پلات 4 متر مربعی (جمعا 144 پلات) در طول شش ترانسکت به طول 50 تا 80 متر استفاده شد. برای اندازهگیری تولید علوفه در هر بخش از 12 پلات یک متر مربعی (جمعا 48 پلات) در طول سه ترانسکت استفاده شد و از روش قطع و توزین برای اندازهگیری تولید استفاده شد. گونههای گیاهی نیز بر اساس کلاس خوشخوراکی به سه طبقه گیاهان کلاس یک، دو و سه طبقهبندی شدند و تولید علوفه آنها در هر طبقه محاسبه شد و مورد ارزیابی قرار گرفت. برای آنالیز تغییر در ترکیب جامعه گیاهی در طول گرادیان چرا از مقیاسبندی چند بعدی غیر متریک (Nonmetric multi-dimentional scaling = NMDS) و از آزمون پاسخ چندگانه جایگشت (Multi-response permutation procedure = MRPP) برای آزمون میزان تغییرات در ترکیب جوامع گیاهی در نرم افزار PC-ordination var. 5.33 استفاده شد. از آزمون t مستقل در نرم افزار SPSS 27 نیز برای آنالیز دادههای جفتی استفاده شد.
نتایج: نتایج NMDS نشان داد که در اثر چرای شدید ترکیب جوامع گیاهی تغییر کرده است و بر اساس آزمون MRPP این تغییرات معنیدار است (001/0>p). در بخش قرق سایت یک، پوشش گیاهی اوج (کلیماکس) عمدتاً از Festuca ovina (3/16 درصد) و Bromus tomentellus (8/10 درصد) تشکیل شده بود. با این حال، تحت چرای شدید، سهم گونههای خاردار و کمارزش افزایش یافت؛ بهطوریکه درصد پوشش Astragalus brachycalyx از 9/3 درصد در قرق به 6/20 درصد تحت چرای شدید افزایش یافت. در بخش قرق سایت دو، پوشش گیاهی اوج شامل گندمیان یکساله (4/35 درصد) و دو گونه گراس دستهای ذکر شده (7/22 درصد) بود. با این حال، درصد پوشش A. brachycalyx از 0/5 درصد در قرق به 6/26 درصد تحت چرای شدید افزایش یافت که نشاندهنده تغییر ترکیب گیاهی به سمت گونههای غیرخوشخوراک است. تولید علوفه نیز بهطور محسوسی کاهش یافت. در سایت یک، تولید علوفه از 0/789 در قرق به 4/333 کیلوگرم در هکتار تحت چرای شدید و در سایت دو از 1/1012 در قرق به 9/295 کیلوگرم در هکتار تحت چرای شدید رسید. بخش اعظم این کاهش به دلیل کاهش تولید علوفه گیاهان کلاس یک میباشد که دارای خوشخوراکی بالایی هستند. میزان تولید گیاهان کلاس یک در سایت یک از 6/597 کیلوگرم در هکتار در قرق به 6/91 کیلوگرم در هکتار تحت چرای شدید کاهش یافته است و در سایت دو از 2/803 کیلوگرم در هکتار در قرق به 1/86 کیلوگرم در هکتار تحت چرای شدید کاهش پیدا کرد (001/0> p).
نتیجهگیری: این مطالعه نشان داد تحت چرای شدید، ترکیب جامعه گیاهی تغییر کرده است و تولید علوفه در سایتهای یک و دو به ترتیب 58 و 70 درصد کاهش یافته است. این کاهش عمدتاً ناشی از افت تولید گیاهان خوشخوراک و با ارزش (کلاس 1) و در مقابل افزایش سهم پوشش گیاهان کمارزش یا غیرخوشخوراک (کلاس 3) بود. تداوم چرای شدید منجر به تغییر سیمای پوشش گیاهی و تبدیل علفزارها به بوتهزارهای غالباً متشکل از گونههای خاردار نظیر گون شده است. در صورت مدیریت درست، این مراتع میتوانند حداقل دو برابر وضع موجود علوفه تولید کنند.
نوع مطالعه:
پژوهشي |
موضوع مقاله:
تخصصي دریافت: 1404/5/31 | پذیرش: 1405/7/4 | انتشار: 1405/8/10