Khatibi R, Saberi M, Afshari Pour M, Tajoddini M, Bigonah S. Investigating the Interactive Effects of Various Climatic Factors on Astragalus Pastures in Kerman Province Using Multivariate Statistical Methods. , مرتع. 2026; 20 (4) :449-471
URL:
http://rangelandsrm.ir/article-1-1361-fa.html
خطیبی رسول، صابری مرتضی، افشاری پور مسعود، تاج الدینی محمد، بی گنه سمیرا. بررسی اثر تعاملی عوامل مختلف اقلیمی مؤثر بر گون زارهای استان کرمان با روش های آماری چند متغیره. ، مرتع. 1405; 20 (4) :449-471
URL: http://rangelandsrm.ir/article-1-1361-fa.html
استادیار گروه مهندسی طبیعت، دانشکده آب و خاک، دانشگاه زابل، زابل، ایران.
چکیده: (26 مشاهده)
چکیده
سابقه و هدف: پوشش گیاهی مرتعی بهطور مستقیم از مؤلفههای اقلیمی اثر میپذیرد و تغییر در دما، بارش، رطوبت و باد میتواند مرز پهنههای رویشی، ترکیب گونهای و پایداری کارکردهای اکوسیستم را دگرگون کند. استان کرمان با ناهمگنی شدید اقلیم و حضور گسترده تیپهای گونزار (جنس Astragalus) از نظر حفاظت خاک، کنترل فرسایش بادی، تولید علوفه و تولید کتیرا اهمیت دارد. هدف این پژوهش شناسایی عوامل اقلیمی غالبِ کنترلکننده اقلیم رویشی گونزارها و تهیه نقشه پهنهبندی اقلیمی همگن استان با رویکرد آماری چندمتغیره است.
مواد و روشها: دادههای اقلیمی شامل ۸۶ پارامتر ماهانه، فصلی و سالانه از ۱۴ ایستگاه سینوپتیک و کلیماتولوژی برای دوره ۱۹۹۰ تا ۲۰۱۵ استخراج شد. برای تبدیل دادههای نقطهای به سطحی، سه روش درونیابی کریجینگ (Kriging)، کوکریجینگ (Cokriging) و عکس فاصله وزنی (IDW) اجرا و دقت آنها با شاخص ریشه دوم میانگین مربعات خطا (RMSE) مقایسه گردید. بر اساس تحلیل واریوگرام بارش، اندازه شبکه ۱۵×۱۵ کیلومتر انتخاب و مقادیر اقلیمی در ۷۵۴ گره شبکه در سطح استان برآورد شد. سپس برای کاهش همخطی و استخراج مؤلفههای غالب، تحلیل عاملی با روش مؤلفههای اصلی و چرخش Varimax انجام و عاملهای معنیدار بر اساس مقدار ویژه و نمودار Scree انتخاب گردید. امتیاز عاملی هر گره محاسبه و خوشهبندی سلسلهمراتبی به روش واردز اجرا شد تا پهنههای اقلیمی همگن استخراج گردد. برای سنجش سازگاری نتایج، پهنهبندی گوسن و دمارتن اصلاحشده نیز تهیه و با روش چندمتغیره مقایسه شد. در پایان، نقشه پوشش گیاهی استان برای استخراج تیپهای دارای Astragalus با نقشه پهنهبندی اقلیمی همپوشانی داده شد.
نتایج: کریجینگ کمترین خطای درونیابی را نشان داد (61/1=RMSE) و نسبت به IDW (03/2) و کوکریجینگ (45/2) برتر بود. تحلیل عاملی از میان ۸۶ پارامتر ورودی، شش عامل اقلیمی غالب را استخراج کرد که در مجموع 28/97 درصد از واریانس دادهها را تبیین نمودند. سهم عاملها شامل: عامل درجه حرارت (48/44 درصد)، عامل رطوبت نسبی همراه بارندگی فصول گرم (55/35 درصد)، عامل بارندگی فصول پاییز، زمستان و بهار (29/6 درصد)، عامل سرعت باد در اکتبر (03/5 درصد)، عامل سرعت باد در آگوست (92/3 درصد) و عامل گردوغبار (99/1 درصد) بود؛ بهطوریکه دو عامل اول رویهم 04/80 درصد از واریانس را توضیح دادند. خوشهبندی واردز بر اساس امتیازات عاملی، استان را به هشت پهنه اقلیمی همگن تفکیک کرد و نقشه پهنهها و نقشههای توزیع مکانی عاملها تهیه شد. تلفیق با نقشه پوشش گیاهی نشان داد تیپهای مختلف گونزار در پهنههای اقلیمی مشخصی استقرار دارند و حساسیت آنها نسبت به عاملهای حرارتی، رطوبتی، بادی و گردوغبار متفاوت است.
نتیجهگیری: در مقیاس استانی، کنترلهای حرارتی و رطوبتی مهمترین محرکهای اقلیم رویشی گونزارهای کرمان هستند و در کنار آنها باد و گردوغبار میتوانند محدودیتهای محلی مؤثر بر موفقیت استقرار و پایداری پوشش گیاهی باشند. پهنهبندی چندمتغیره به دلیل لحاظ همزمان چندین مؤلفه اقلیمی، نسبت به روشهای تکشاخص توان تفکیک بیشتری برای شناسایی مناطق همگن دارد و میتواند مبنایی برای انتخاب تیپ/گونه مناسب در عملیات احیا، اولویتبندی مناطق حساس به باد و گردوغبار و طراحی پایش اقلیمی-اکولوژیک باشد. پیشنهاد میشود در پژوهشهای بعدی اثر ویژگیهای خاک و فشار چرا در کنار عوامل اقلیمی در چارچوب مدلهای تلفیقی ارزیابی شود.
نوع مطالعه:
پژوهشي |
موضوع مقاله:
تخصصي دریافت: 1404/10/11 | پذیرش: 1405/7/21 | انتشار: 1405/8/10