Honarmandi Z, Ghanbarian G, Jahantab E, Alipour S. Investigation of Some Morphological Traits and Habitat variables of the Medicinal Plant Phlomis anisodonta Boiss. in Sepidan, Boyerahmad, and Dena Counties. , مرتع. 2026; 20 (3) :303-317
URL:
http://rangelandsrm.ir/article-1-1380-fa.html
هنرمندی زهرا، قنبریان ، غلامعباس، جهانتاب اسفندیار، علیپور سجاد. بررسی برخی صفات مورفولوژیکی و رویشگاهی گیاه دارویی گوش بره کوهستانی (Phlomis anisodonta Boiss.) در مراتع شهرستانهای سپیدان، بویراحمد و دنا. ، مرتع. 1405; 20 (3) :303-317
URL: http://rangelandsrm.ir/article-1-1380-fa.html
دانشگاه شیراز
چکیده: (3 مشاهده)
سابقه و هدف: گیاه گوشبره کوهستانی با نام علمی Phlomis anisodonta Boiss. ازگونههای دارویی و بومی ایران متعلق به تیره نعناعیان (Lamiaceae) است. پراکنش این گونه در مناطق مختلف، ضرورت شناخت عوامل اکولوژیکی مؤثر بر رویش و همچنین ویژگیهای مورفولوژیکی آن را برای اهداف بومشناختی برجسته میسازد. از اینرو، پژوهش حاضر با هدف بررسی برخی ویژگیهای مورفولوژیکی و رویشگاهی این گیاه در مراتع شهرستانهای سپیدان، بویراحمد و دنا انجام شد.
مواد و روشها: در هر یک از رویشگاههای سپیدان، بویراحمد و دنا، سه پلات با ابعاد 2×2 متر مستقر گردید و پارامترهایی شامل تعداد پایه، درصد تاجپوشش، طول ساقه گلدهنده، سطح برگ، قطر، سطح تاجپوشش و ارتفاع گیاه اندازهگیری شد. همچنین ویژگیهای اقلیمی و فیزیوگرافی منطقه بررسی گردید و نمونههای خاک از عمق 0 تا 30 سانتیمتری جهت تعیین خصوصیات فیزیکی و شیمیایی برداشت شد. مقایسه صفات بین رویشگاهها انجام گرفت و بهمنظور تعیین روابط اکولوژیکی، از تحلیلهای چندمتغیره و آزمون مؤلفههای اصلی (Principal Component Analysis (PCA)) استفاده شد.
نتایج: نتایج نشان داد که مؤلفههای اصلی اول و دوم ( Dim1 و Dim2) بهترتیب 47/47 و 17/19 درصد از واریانس کل دادهها را تبیین کرده و در مجموع 64/67 درصد از تغییرات را پوشش میدهند. مؤلفه اول تحت تأثیر عواملی نظیر کربن آلی (OC)، بارش، سیلت، تبخیر، دما، رطوبت و هدایت الکتریکی (EC) قرار داشت. همبستگیهای معنیدار (p < 0.05) شامل رابطه منفی قوی بین کربن آلی و فاصله گلچهها (r = -0.89)، رابطه مثبت قوی بین بارش و فاصله گلچهها (r = +0.84) و رابطه منفی بین سیلت و فاصله گلچهها (r = -0.83) بود. همچنین فسفر با قطر کوچک ساقه همبستگی مثبت (r = 0.689) و با قطر بزرگ ساقه همبستگی منفی (r = -0.686) نشان داد. کربن آلی خاک با قطر بزرگ ساقه همبستگی مثبت (r = 0.769) و با فاصله بین گلها همبستگی منفی (r = -0.903) داشت، در حالی که با قطر کوچک ساقه همبستگی منفی (r = -0.760) نشان داد. از نظر صفات مورفولوژیکی، بیشترین طول گلآذین (29 سانتیمتر) و بیشترین درصد تاجپوشش (70 درصد) در منطقه دنا مشاهده شد، در حالی که کمترین طول گلآذین (5/7سانتیمتر) مربوط به سپیدان بود. بیشترین قطر تاجپوشش (180 سانتیمتر) و کمترین ارتفاع گیاه (38 سانتیمتر) در بویراحمد و بیشترین ارتفاع گیاه (64 سانتیمتر) در دنا ثبت شد. همچنین بیشترین تعداد شاخه گلدهنده (300 عدد) در سپیدان مشاهده گردید.
بحث و نتیجهگیری: نتایج پژوهش حاضر نشان داد که تغییرات عوامل محیطی و خصوصیات خاک نقش تعیینکنندهای در صفات مورفولوژیکی و پراکنش گیاه گوشبره کوهستانی دارند، بنابراین حفاظت از زیستگاههای طبیعی این گونه برای حفظ تنوع ژنتیکی، پایداری اکولوژیکی و بهرهبرداری دارویی پایدار آن ضروری است. علاوه بر این، تنوع ژنتیکی این گیاه میتواند بهعنوان منبعی ارزشمند در برنامههای اصلاح نباتات مورد استفاده قرار گیرد. در نتیجه، شناسایی دقیق زیستگاهها و اجرای برنامههای حفاظتی هدفمند، نقش مهمی در حفظ این گونه و بهرهمندی از مزایای اقتصادی و علمی آن ایفا خواهد کرد.
نوع مطالعه:
كاربردي |
موضوع مقاله:
تخصصي دریافت: 1405/2/27 | پذیرش: 1405/5/5 | انتشار: 1405/2/10