Azimi M. Comparative Analysis of Grazing Systems Based on Ecological Principles versus Socio-Economic Conditions in Common Rangelands of Golestan Province, Iran. , مرتع. 2026; 20 (4) :394-408
URL:
http://rangelandsrm.ir/article-1-1381-fa.html
عظیمی مژگان سادات، بارانی حسین، میردیلمی سیده زهره، یوسف وند سهیلا. واکاوی تطبیقی سیستمهای چرایی مبتنی بر اصول بومشناختی و شرایط اقتصادی - اجتماعی در مراتع مشاعی استان گلستان. ، مرتع. 1405; 20 (4) :394-408
URL: http://rangelandsrm.ir/article-1-1381-fa.html
وزرات علوم
چکیده: (21 مشاهده)
سابقه و هدف: مراتع مشاعی ایران همواره با چالش جدی در اجرای سیستمهای چرایی مواجه بودهاند. پژوهشهای متعدد نشان دادهاند که عوامل بومشناختی به تنهایی نمیتوانند موفقیت یا شکست این سیستمها را تبیین کنند و نقش عوامل اجتماعی - اقتصادی اغلب نادیده گرفته میشود. این پژوهش با هدف مقایسه دو رویکرد طراحی سیستمهای چرایی (رویکرد مبتنی بر استانداردهای بومشناختی و رویکرد مبتنی بر شرایط واقعی اقتصادی - اجتماعی - بومشناختی) در مراتع مشاعی استان گلستان انجام شد.
مواد و روشها: دو سامان عرفی شامل مرتع ییلاقی النگ حاجیآباد با 10 بهرهبردار (وضعیت عالی تا خوب، گرایش مثبت) و مرتع قشلاقی آقتقه جدید با 62 بهرهبردار (وضعیت متوسط تا ضعیف، گرایش منفی) به عنوان مناطق مورد مطالعه انتخاب شدند. دادهها از طریق بررسی طرحهای مرتعداری، مصاحبه نیمهساختاریافته با بهرهبرداران (با استفاده از روش نمونهگیری گلوله برفی)، پرسشنامه مقایسه زوجی (تحلیل سلسله مراتبی) و مشاهده میدانی جمعآوری شد.
نتایج: یافتهها نشان داد در النگ حاجیآباد، روش مرتعداری تعادلی و سیستم چرای تناوبی پیشنهاد شد که تطابق نسبی با شرایط واقعی داشت. در مقابل، در آقتقه جدید، به دلیل تعدد سامانهای عرفی (20 قطعه مستقل)، سرانه پایین مرتع (میانگین 61/0 هکتار) و فشار چرای بالا (مازاد دام 69.7 درصد)، امکان قطعهبندی و اجرای سیستمهای تناوبی - استراحتی وجود نداشت. نتایج تحلیل سلسله مراتبی نشان داد مهمترین نقطه قوت سیستم مبتنی بر اصول بومشناختی «رعایت استانداردهای فنی» (سهم نسبی 5/0) و مهمترین نقطه ضعف آن «عدم تناسب با مراتع مشاعی» (سهم نسبی 5/0) است. در سیستم مبتنی بر شرایط واقعی، «تناسب با سطح مرتع و منابع آبی» (43/0) و «قابلیت اجرا» (25/0) از نقاط قوت اصلی بودند.
نتیجهگیری: ناکارآمدی سیستمهای چرایی در مراتع مشاعی استان گلستان، نه ناشی از ضعف مفهومی این سیستمها، بلکه حاصل ناهماهنگی میان ظرفیت اکولوژیک، نرخ دامگذاری و ساختار اجتماعی - اقتصادی بهرهبرداران است. اولویت اول مدیریت این مراتع، بازگرداندن تعادل دام و مرتع پیش از هرگونه طراحی سیستم چرایی پیچیده میباشد.
نوع مطالعه:
پژوهشي |
موضوع مقاله:
تخصصي دریافت: 1405/3/20 | پذیرش: 1405/6/18 | انتشار: 1405/8/10