دوره 20، شماره 3 - ( 2-1405 )
جلد 20 شماره 3 صفحات 0-0 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Barzegar S, Fattahi B, Solgi E. Changes in diversity, richness, and composition indices of vegetation cover around the Shahin lead and zinc mine, Shazand - Markazi Province. مرتع 2026; 20 (3)
URL: http://rangelandsrm.ir/article-1-1309-fa.html
URL: http://rangelandsrm.ir/article-1-1309-fa.html
برزگر سنا، فتاحی بختیار، سلگی عیسی. تغییرات شاخصهای تنوع، غنا و ترکیب پوشش گیاهی پیرامون معدن سرب و روی شاهین، شازند-استان مرکزی. مرتع. 1405; 20 (3)
دانشگاه ملایر
چکیده: (7 مشاهده)
سابقه و هدف: پوشش گیاهی بهعنوان یکی از ارکان اصلی اکوسیستم، تحت تأثیر فاکتورهای محیطی، پیوندی ناگسستنی با سایر اجزای زیستی و غیرزیستی دارد. حفاظت پایدار و حفظ عملکرد اکوسیستم بهشدت به غنا، تنوع و ترکیب گونهای وابستگی دارد؛ از این رو، ارزیابی این شاخصها برای اتخاذ تصمیمات مدیریتی در زمینه احیا و اصلاح مراتع ضروری است. پژوهش حاضر با هدف بررسی تغییرات شاخصهای تنوع، غنا و ترکیب پوشش گیاهی در نواحی پیرامون معدن سرب و روی شاهین (شازند، استان مرکزی) انجام شده است.
مواد و روش: مطالعه بهصورت سیستماتیک و با طرح شعاعی در جهتهای هشتگانه جغرافیایی و در مجموع ۷۰ پلات انجام شد. در هر پلات، درصد پوشش گونهای، پوشش گیاهی کل، درصد خاک لخت، لاشبرگ، سنگ و سنگریزه ثبت گردید. تیپ و میکروتیپهای پوشش گیاهی با روش فیزیونومیک-فلورستیک تعیین شد. جهت بررسی تشابه در ترکیب گونهای (بر مبنای گونههای با فراوانی بیش از ۵%)، ابتدا از روش تحلیل قطبی قوسگیریشده (DCA) برای تعیین بارهای گونهای استفاده شد. سپس با بهکارگیری آنالیز واریانس و آزمون دانکن، تفاوتهای ترکیب گونهای در جهتهای مختلف مورد ارزیابی قرار گرفت.
نتایج: در طی پیمایش میدانی، مطالعه پلاتها و بررسی فلور منطقه تعداد 108 گونه از 83 جنس و 22 تیره گیاهی شناسایی شد. بر اساس یافتههای حاصل از همبستگی بین شاخصهای گیاهی: (شاخص شانون و غیریکنواختی)، (شاخص یکنواختی، غیریکنواختی و شانون)، (غنا و غیریکنواختی) همبستگی مثبت و معنیداری در سطح 1درصد نشان دادند. بیشترین مقدار شاخصهای شانون وینر، غنا و غیریکنواختی در شمال شرقی به ترتیب 595/2، 893/0 و 18و کمترین آنها در جنوب غربی معدن به ترتیب 32/0، 11/0 و 5 بودند. نتایج حاصل از آزمون تحلیل چند پاسخی روش جایگشت (MRPA) Multiple Response Permutation Analysis نشان داد که 7 جهت جغرافیایی از لحاظ ترکیب پوشش گیاهی با یکدیگر متفاوت هستند. بر طبق این آزمون معنیدار شدن 024/0= P به این معناست که در ترکیب گیاهی جهتهای مورد مطالعه اختلاف معنیداری وجود دارد. نتایج آنالیز واریانس یکطرفه در بررسی اختلاف در ترکیب گیاهی بر روی بارهای (Score) پلاتها در محور جهتها (مولفه 1، 030/0=p) و تنوع (مولفه 2، 041/0=p) نشان داد که اختلاف از نظر هر دو مؤلفه در سطح 95درصد معنیدار است.
نتیجهگیری: نتایج این پژوهش نشان داد که تغییرات در ساختار پوشش گیاهی، بهطور معنیداری تابع فاصله از کانونهای آلاینده معدنی و جهتهای جغرافیایی است. یافتهها حاکی از آن است که شاخصهای تنوع (مانند شانون-وینر)، یکنواختی و غنای گونهای با افزایش فاصله از معدن روند کاهشی دارند، که این امر ناشی از پاسخ متفاوت فرمهای رویشی مختلف به فشارهای محیطی در نزدیکی معدن است. علاوه بر این، تفاوت معنیدار در ترکیب گونهای میان جهتهای مختلف جغرافیایی، نقش تعیینکننده توپوگرافی و الگوی توزیع آلایندهها را تأیید میکند. در این مطالعه، اثرات معدن بهصورت غیرمستقیم و از طریق ارزیابی پیامدهای ثانویه، نظیر ایجاد محدودههای قرق و نفوذ آبشویی ناشی از واریزههای معدنی، در تحلیلها لحاظ گردید. شواهد نشان میدهد که تلفیق شیب زمین با جبهه جنوبی معدن، منجر به هدایت روانابهای آلوده به پاییندست شده و این فرآیند، ترکیب و تنوع گونهای را بهطور مستقیم دستخوش تغییر کرده است. در نهایت، یافتههای این پژوهش ضرورتِ اتخاذ راهکارهای مدیریتی هدفمند، بهویژه مدیریت روانابها و اصلاح الگوی بهرهبرداری را جهت دستیابی به توسعه پایدار در اراضی پیرامون معادن، بیش از پیش نمایان میسازد.
مواد و روش: مطالعه بهصورت سیستماتیک و با طرح شعاعی در جهتهای هشتگانه جغرافیایی و در مجموع ۷۰ پلات انجام شد. در هر پلات، درصد پوشش گونهای، پوشش گیاهی کل، درصد خاک لخت، لاشبرگ، سنگ و سنگریزه ثبت گردید. تیپ و میکروتیپهای پوشش گیاهی با روش فیزیونومیک-فلورستیک تعیین شد. جهت بررسی تشابه در ترکیب گونهای (بر مبنای گونههای با فراوانی بیش از ۵%)، ابتدا از روش تحلیل قطبی قوسگیریشده (DCA) برای تعیین بارهای گونهای استفاده شد. سپس با بهکارگیری آنالیز واریانس و آزمون دانکن، تفاوتهای ترکیب گونهای در جهتهای مختلف مورد ارزیابی قرار گرفت.
نتایج: در طی پیمایش میدانی، مطالعه پلاتها و بررسی فلور منطقه تعداد 108 گونه از 83 جنس و 22 تیره گیاهی شناسایی شد. بر اساس یافتههای حاصل از همبستگی بین شاخصهای گیاهی: (شاخص شانون و غیریکنواختی)، (شاخص یکنواختی، غیریکنواختی و شانون)، (غنا و غیریکنواختی) همبستگی مثبت و معنیداری در سطح 1درصد نشان دادند. بیشترین مقدار شاخصهای شانون وینر، غنا و غیریکنواختی در شمال شرقی به ترتیب 595/2، 893/0 و 18و کمترین آنها در جنوب غربی معدن به ترتیب 32/0، 11/0 و 5 بودند. نتایج حاصل از آزمون تحلیل چند پاسخی روش جایگشت (MRPA) Multiple Response Permutation Analysis نشان داد که 7 جهت جغرافیایی از لحاظ ترکیب پوشش گیاهی با یکدیگر متفاوت هستند. بر طبق این آزمون معنیدار شدن 024/0= P به این معناست که در ترکیب گیاهی جهتهای مورد مطالعه اختلاف معنیداری وجود دارد. نتایج آنالیز واریانس یکطرفه در بررسی اختلاف در ترکیب گیاهی بر روی بارهای (Score) پلاتها در محور جهتها (مولفه 1، 030/0=p) و تنوع (مولفه 2، 041/0=p) نشان داد که اختلاف از نظر هر دو مؤلفه در سطح 95درصد معنیدار است.
نتیجهگیری: نتایج این پژوهش نشان داد که تغییرات در ساختار پوشش گیاهی، بهطور معنیداری تابع فاصله از کانونهای آلاینده معدنی و جهتهای جغرافیایی است. یافتهها حاکی از آن است که شاخصهای تنوع (مانند شانون-وینر)، یکنواختی و غنای گونهای با افزایش فاصله از معدن روند کاهشی دارند، که این امر ناشی از پاسخ متفاوت فرمهای رویشی مختلف به فشارهای محیطی در نزدیکی معدن است. علاوه بر این، تفاوت معنیدار در ترکیب گونهای میان جهتهای مختلف جغرافیایی، نقش تعیینکننده توپوگرافی و الگوی توزیع آلایندهها را تأیید میکند. در این مطالعه، اثرات معدن بهصورت غیرمستقیم و از طریق ارزیابی پیامدهای ثانویه، نظیر ایجاد محدودههای قرق و نفوذ آبشویی ناشی از واریزههای معدنی، در تحلیلها لحاظ گردید. شواهد نشان میدهد که تلفیق شیب زمین با جبهه جنوبی معدن، منجر به هدایت روانابهای آلوده به پاییندست شده و این فرآیند، ترکیب و تنوع گونهای را بهطور مستقیم دستخوش تغییر کرده است. در نهایت، یافتههای این پژوهش ضرورتِ اتخاذ راهکارهای مدیریتی هدفمند، بهویژه مدیریت روانابها و اصلاح الگوی بهرهبرداری را جهت دستیابی به توسعه پایدار در اراضی پیرامون معادن، بیش از پیش نمایان میسازد.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
