دوره 19، شماره 4 - ( 9-1404 )
جلد 19 شماره 4 صفحات 483-469 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Saberi M, Behi M, Karimian V. Assessing the Impact of Grazing Exclosure on Soil Organic Carbon and Nitrogen Storage and Vegetation Characteristics in Dryland Rangelands: A Case Study of Dasht Sarbisheh, South Khorasan Province. مرتع 2025; 19 (4) :469-483
URL: http://rangelandsrm.ir/article-1-1337-fa.html
URL: http://rangelandsrm.ir/article-1-1337-fa.html
صابری مرتضی، بهی مینا، کریمیان وحید. بررسی تأثیر قرق بر ذخیره کربن و نیتروژن آلی خاک و خصوصیات پوشش گیاهی در مراتع مناطق خشک (مطالعه موردی: دشت سربیشه، استان خراسان جنوبی). مرتع. 1404; 19 (4) :469-483
گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده آب و خاک، دانشگاه زابل، زابل
چکیده: (1956 مشاهده)
سابقه و هدف: اکوسیستمهای مرتعی حدود نیمی از خشکیهای زمین را پوشش میدهند و در پایداری اکولوژیکی، تولید زیتوده و چرخه عناصر غذایی نقش مهمی دارند. یکی از شاخصهای کلیدی در ارزیابی عملکرد و سلامت این اکوسیستمها، میزان ذخیره کربن آلی و نیتروژن خاک است. شاخصی که بهویژه در مناطق خشک و نیمهخشک، به دلیل حساسیت بالای این مناطق به تنشهای محیطی و شکنندگی ساختار خاک، از اهمیت ویژهای برخوردار است. مدیریت مراتع از طریق راهکارهایی نظیر قرق میتواند با تأثیرگذاری بر فرآیندهای زیستی و شیمیایی خاک، موجب بهبود وضعیت خاک و افزایش ذخیره عناصر غذایی از جمله کربن و نیتروژن شود. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثر اعمال قرق بر ذخیره کربن آلی و نیتروژن کل خاک و نیز تغییرات در خصوصیات پوشش گیاهی، در مراتع خشک دشت سربیشه واقع در استان خراسان جنوبی طراحی و اجرا گردید.
مواد و روشها: بهمنظور ارزیابی اثر مدیریت قرق بر ویژگیهای خاک و پوشش گیاهی، دو سایت با شرایط مشابه از نظر فیزیوگرافی، اقلیم و توپوگرافی انتخاب شد. یکی از این سایتها تحت مدیریت قرق و دیگری تحت چرای آزاد قرار داشت. نمونهبرداری خاک در اردیبهشتماه سال ۱۴۰۰ و به روش تصادفی سیستماتیک انجام گرفت. در هر یک از سایتها، شش ترانسکت به طول ۱۰۰ متر در دو جهت موازی و عمود بر شیب طبیعی زمین با فاصلهی حدود ۵۰ متر از یکدیگر مستقر گردید. در امتداد هر ترانسکت، ده پلات به ابعاد ۲×۲ متر و با فاصلهی ۱۰ متر نمونهبرداری شد و پارامترهای مربوط به پوشش گیاهی ثبت گردید. نمونهبرداری خاک نیز از سه عمق (صفر تا ۱۵، ۱۵ تا ۳۰ و ۳۰ تا ۴۵ سانتیمتر) و پس از کنار زدن لاشبرگها، با حفر پروفیل در ابتدا، میانه و انتهای هر ترانسکت صورت گرفت. نمونههای برداشتشده از هر عمق و ترانسکت با یکدیگر مخلوط شده و نمونههای مرکب برای هر عمق تهیه گردید. این نمونهها بهمنظور اندازهگیری غلظت کربن آلی و نیتروژن کل به آزمایشگاه منتقل شدند. پس از انجام آنالیزهای آزمایشگاهی، تجزیه و تحلیل آماری دادهها در قالب طرح کاملاً تصادفی انجام شد. برای تحلیل تفاوت بین تیمارها، از آنالیز واریانس یکطرفه و آزمون t مستقل استفاده گردید.
نتایج: یافتهها نشان داد که تنوع و درصد پوشش تاجی گونههای گیاهی در منطقه قرق شده بهطور معناداری بیشتر از منطقه چرا شده است (۵/۲۳ در برابر ۲/۱۱ درصد). گونههای غالب در هر دو منطقه شامل گیاهان چندساله با فرم بوتهای بودند. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که عمق خاک تأثیر معناداری بر تمامی پارامترهای خاک شامل درصد کربن آلی، نیتروژن کل، جرم مخصوص ظاهری، ذخیره کربن و نیتروژن دارد .(P<0.01) بیشترین مقدار کربن آلی (۱۲/۲ گرم بر کیلوگرم) و نیتروژن کل (۸/۰ گرم بر کیلوگرم) در لایه سطحی (صفر تا ۱۵ سانتیمتر) بدست آمد. در مقابل، جرم مخصوص ظاهری با افزایش عمق، افزایش یافت و در عمق ۳۰ تا ۴۵ سانتیمتر به ۲۹/۱ گرم بر سانتیمتر مکعب رسید. با وجود کاهش مقدار عناصر غذایی در لایههای زیرین، به دلیل افزایش چگالی خاک، بیشترین ذخیره کربن (۷۹/۷ تن در هکتار) در عمق ۳۰ تا ۴۵ سانتیمتر مشاهده شد. مقایسه بین دو منطقه نشان داد که ذخیره کربن در منطقه قرق بهطور معناداری بیشتر از منطقه چرا شده بود (۵۳/۶ در برابر ۰۷/۳ تن در هکتار). اگرچه ذخیره نیتروژن کل در سطح کلی تفاوت معناداری نداشت، اما در عمق میانی (۱۵ تا ۳۰ سانتیمتر)، هر دو پارامتر در منطقه قرق بهطور معناداری بالاتر بودند.
نتیجهگیری: نتایج این مطالعه تأکید میکند که قرق بهعنوان یک راهبرد مدیریتی مؤثر، قادر است با کاهش فشار چرای دام، تنوع زیستی را افزایش داده و کیفیت خاک را بهبود بخشد. با توجه به اهمیت ذخیره کربن و نیتروژن در خاکهای مناطق خشک و نیمهخشک، قرق میتواند نقش مهمی در ارتقاء عملکرد اکوسیستم و کاهش اثرات تغییر اقلیم ایفا کند. بنابراین، پیشنهاد میشود در برنامهریزیهای مدیریت مراتع، استفاده از دورههای تناوبی قرق بهویژه در مناطق حساس و تخریب شده مد نظر قرار گیرد. همچنین، ترکیب این روش با سایر اقدامات اصلاحی مانند کشت گیاهان بومی و بهبود شرایط فیزیکی خاک میتواند به افزایش پایداری اکولوژیکی و بهرهبرداری پایدار از مراتع منجر شود.
مواد و روشها: بهمنظور ارزیابی اثر مدیریت قرق بر ویژگیهای خاک و پوشش گیاهی، دو سایت با شرایط مشابه از نظر فیزیوگرافی، اقلیم و توپوگرافی انتخاب شد. یکی از این سایتها تحت مدیریت قرق و دیگری تحت چرای آزاد قرار داشت. نمونهبرداری خاک در اردیبهشتماه سال ۱۴۰۰ و به روش تصادفی سیستماتیک انجام گرفت. در هر یک از سایتها، شش ترانسکت به طول ۱۰۰ متر در دو جهت موازی و عمود بر شیب طبیعی زمین با فاصلهی حدود ۵۰ متر از یکدیگر مستقر گردید. در امتداد هر ترانسکت، ده پلات به ابعاد ۲×۲ متر و با فاصلهی ۱۰ متر نمونهبرداری شد و پارامترهای مربوط به پوشش گیاهی ثبت گردید. نمونهبرداری خاک نیز از سه عمق (صفر تا ۱۵، ۱۵ تا ۳۰ و ۳۰ تا ۴۵ سانتیمتر) و پس از کنار زدن لاشبرگها، با حفر پروفیل در ابتدا، میانه و انتهای هر ترانسکت صورت گرفت. نمونههای برداشتشده از هر عمق و ترانسکت با یکدیگر مخلوط شده و نمونههای مرکب برای هر عمق تهیه گردید. این نمونهها بهمنظور اندازهگیری غلظت کربن آلی و نیتروژن کل به آزمایشگاه منتقل شدند. پس از انجام آنالیزهای آزمایشگاهی، تجزیه و تحلیل آماری دادهها در قالب طرح کاملاً تصادفی انجام شد. برای تحلیل تفاوت بین تیمارها، از آنالیز واریانس یکطرفه و آزمون t مستقل استفاده گردید.
نتایج: یافتهها نشان داد که تنوع و درصد پوشش تاجی گونههای گیاهی در منطقه قرق شده بهطور معناداری بیشتر از منطقه چرا شده است (۵/۲۳ در برابر ۲/۱۱ درصد). گونههای غالب در هر دو منطقه شامل گیاهان چندساله با فرم بوتهای بودند. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که عمق خاک تأثیر معناداری بر تمامی پارامترهای خاک شامل درصد کربن آلی، نیتروژن کل، جرم مخصوص ظاهری، ذخیره کربن و نیتروژن دارد .(P<0.01) بیشترین مقدار کربن آلی (۱۲/۲ گرم بر کیلوگرم) و نیتروژن کل (۸/۰ گرم بر کیلوگرم) در لایه سطحی (صفر تا ۱۵ سانتیمتر) بدست آمد. در مقابل، جرم مخصوص ظاهری با افزایش عمق، افزایش یافت و در عمق ۳۰ تا ۴۵ سانتیمتر به ۲۹/۱ گرم بر سانتیمتر مکعب رسید. با وجود کاهش مقدار عناصر غذایی در لایههای زیرین، به دلیل افزایش چگالی خاک، بیشترین ذخیره کربن (۷۹/۷ تن در هکتار) در عمق ۳۰ تا ۴۵ سانتیمتر مشاهده شد. مقایسه بین دو منطقه نشان داد که ذخیره کربن در منطقه قرق بهطور معناداری بیشتر از منطقه چرا شده بود (۵۳/۶ در برابر ۰۷/۳ تن در هکتار). اگرچه ذخیره نیتروژن کل در سطح کلی تفاوت معناداری نداشت، اما در عمق میانی (۱۵ تا ۳۰ سانتیمتر)، هر دو پارامتر در منطقه قرق بهطور معناداری بالاتر بودند.
نتیجهگیری: نتایج این مطالعه تأکید میکند که قرق بهعنوان یک راهبرد مدیریتی مؤثر، قادر است با کاهش فشار چرای دام، تنوع زیستی را افزایش داده و کیفیت خاک را بهبود بخشد. با توجه به اهمیت ذخیره کربن و نیتروژن در خاکهای مناطق خشک و نیمهخشک، قرق میتواند نقش مهمی در ارتقاء عملکرد اکوسیستم و کاهش اثرات تغییر اقلیم ایفا کند. بنابراین، پیشنهاد میشود در برنامهریزیهای مدیریت مراتع، استفاده از دورههای تناوبی قرق بهویژه در مناطق حساس و تخریب شده مد نظر قرار گیرد. همچنین، ترکیب این روش با سایر اقدامات اصلاحی مانند کشت گیاهان بومی و بهبود شرایط فیزیکی خاک میتواند به افزایش پایداری اکولوژیکی و بهرهبرداری پایدار از مراتع منجر شود.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
