دوره 20، شماره 1 - ( 1-1405 )
جلد 20 شماره 1 صفحات 0-0 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Rastgar S, Lamani A, Jafarian Z, Heydari G, Ghorbanpour Delivand M. Analysis and Evaluation of Multipurpose Range Management Plans in Eastern Mazandaran Province. مرتع 2026; 20 (1)
URL: http://rangelandsrm.ir/article-1-1357-fa.html
URL: http://rangelandsrm.ir/article-1-1357-fa.html
رستگار شفق، لمعانی عادل، جعفریان زینب، حیدری قدرت اله، قربانپور دلیوند مائده. تحلیل و ارزیابی طرحهای مرتعداری چندمنظوره در مراتع شرق استان مازندران. مرتع. 1405; 20 (1)
دانشکده منابع طبیعی- دانشگاه علوم کشاورزی ساری
چکیده: (17 مشاهده)
سابقه و هدف: طرحهای مرتعداری تلفیقی، راهبرد مشارکتی و معیشتی مهمی برای کارشناسان، مجریان و مرتعداران درحفاظت، احیاء، اصلاح، توسعه، بهرهبرداری اصولی و مستمر، ایجاد تنوع معیشتی و افزایش درآمد می باشند. با این حال، افزایش دام مازاد و فشارهای ناشی از تغییرات اقلیمی، پایداری این عرصهها را با تهدید مواجه کردهاند. با توجه به آنکه در استان مازندران ارزیابی و تحلیلی از طرحهای چندمنظوره از زمان اجرایی شدن تاکنون صورت نگرفته و دیدگاه بخشهای تاثیرگذار اعم از اجرا، تحقیقات و قانونگذار مورد بررسی قرار نگرفته است؛ پژوهش حاضر سعی دارد با ارزیابی نقاط قوت، ضعف و شناسایی فرصتها و تهدیدهای این نوع طرحها و ارائه راهبردهای مدیریتی پایدار، جایگاه طرحهای مرتعداری تلفیقی را در بدنه سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور و به خصوص استان مازندران تقویت نماید.با توجه به آنکه در استان مازندران ارزیابی و تحلیلی از طرحهای چندمنظوره از زمان اجرایی شدن تاکنون صورت نگرفته و دیدگاه بخشهای تاثیرگذار اعم از اجرا، تحقیقات و قانونگذار مورد بررسی قرار نگرفته است؛
مواد و روشها: در این پژوهش با استفاده از روشهای کتابخانهای و میدانی، دادههای مربوط به ۱۷ طرح مرتعداری چندمنظوره در شرق مازندران را گردآوری شد. جامعه آماری شامل ۸۰ نفر از کارشناسان، ناظران و بهرهبرداران بود که با استفاده از روش کوکران انتخاب شدند. دادهها با بهرهگیری از مدل SWOT تجزیه و تحلیل شدند و عوامل داخلی (۱۳ نقطه قوت و ۱۳ نقطه ضعف) و خارجی (۱۲ فرصت و ۲۰ تهدید) شناسایی شدند. سپس با استفاده از ماتریس برنامهریزی راهبردی کمی (QSPM)، راهبردها اولویتبندی شدند. پایایی پرسشنامه با ضریب آلفای کرونباخ در نرمافزار SPSS تأیید گردید.سپس با استفاده از ماتریس برنامهریزی راهبردی کمی (QSPM)، راهبردها اولویتبندی شدند.
نتایج: امتیاز نهایی ماتریس عوامل داخلی (IFE) 52/2 به دست آمد که نشاندهنده غلبه نسبی نقاط قوت مانند دانش بومی، تنوع پوشش گیاهی و مشارکت بهرهبرداران بر ضعفها از جمله کمبود منابع مالی و ضعف نظارت بود. در مقابل، امتیاز ماتریس عوامل خارجی (EFE) 17/2 حاکی از تعادل نسبی بین فرصتها مانند توسعه اکوتوریسم و جذب سرمایه و تهدیدها نظیر تغییرات اقلیمی و خشکسالی بود. بر اساس تحلیلهای صورتگرفته با مدل SWOT، چهار دسته استراتژی اصلی شناسایی و با ماتریس QSPM اولویتبندی شدند. راهبرد رقابتی (ST) بهویژه استراتژی ST3 با نمره 26/5، شامل نظارت فنی دقیق، بهرهگیری از دانش بومی و مشارکت محلی، به عنوان مؤثرترین راهبرد شناخته شد. راهبردهای تدافعی (WT) شامل دو محور اصلی تقویت مشارکت و پشتیبانی نهادی از طریق درنظرگیری نظر ذینفعان، توسعه تشکلهای محلی و استفاده از تسهیلات دولتی برای اجرای اصولی طرحها و افزایش توانمندسازی بهرهبرداران با آموزش روشهای بهرهبرداری پایدار، بازاریابی و الگوهای موفق، همراه با نظارت دقیق برای جلوگیری از بهرهبرداری غیرمجاز، در اولویتهای بعدی قرار گرفتندراهبرد رقابتی (ST) بهویژه استراتژی ST3 با نمره 26/5، شامل نظارت فنی دقیق، بهرهگیری از دانش بومی و مشارکت محلی، به عنوان مؤثرترین راهبرد شناخته شدتوسعه تشکلهای محلی و استفاده از تسهیلات دولتی برای اجرای اصولی طرحها و افزایش توانمندسازی بهرهبرداران با آموزش روشهای بهرهبرداری پایدار مورد بررسی قرار گرفت..
نتیجهگیری: طرحهای مرتعداری چندمنظوره در شرق مازندران از پتانسیل بالایی برای پایداری اکولوژیک و معیشتی برخوردارند. ضعفهای نهادی و تهدیدهای اقلیمی چالشهای اصلی هستند. راهبرد رقابتی (ST) با بهرهگیری از نقاط قوت داخلی برای خنثیسازی تهدیدهای بیرونی، کلید موفقیت است. مهمترین نقاط قوت شامل استفاده از دانش بومی بهرهبرداران است که مدیریت سازگار با محیط و استفاده از گونههای مقاوم را ممکن میسازد؛ تنوع پوشش گیاهی که تابآوری مرتع را افزایش میدهد؛ مشارکت فعال که تعارضات را کاهش میدهد؛ و پتانسیلهای فرعی مانند بهرهبرداری از گیاهان دارویی است که وابستگی معیشتی به دامداری محض را کم میکندتنوع پوشش گیاهی که تابآوری مرتع را افزایش میدهد؛ مشارکت فعال که تعارضات را کاهش میدهد؛ و پتانسیلهای فرعی مانند بهرهبرداری از گیاهان دارویی است که وابستگی معیشتی به دامداری محض را کم میکند.
مواد و روشها: در این پژوهش با استفاده از روشهای کتابخانهای و میدانی، دادههای مربوط به ۱۷ طرح مرتعداری چندمنظوره در شرق مازندران را گردآوری شد. جامعه آماری شامل ۸۰ نفر از کارشناسان، ناظران و بهرهبرداران بود که با استفاده از روش کوکران انتخاب شدند. دادهها با بهرهگیری از مدل SWOT تجزیه و تحلیل شدند و عوامل داخلی (۱۳ نقطه قوت و ۱۳ نقطه ضعف) و خارجی (۱۲ فرصت و ۲۰ تهدید) شناسایی شدند. سپس با استفاده از ماتریس برنامهریزی راهبردی کمی (QSPM)، راهبردها اولویتبندی شدند. پایایی پرسشنامه با ضریب آلفای کرونباخ در نرمافزار SPSS تأیید گردید.سپس با استفاده از ماتریس برنامهریزی راهبردی کمی (QSPM)، راهبردها اولویتبندی شدند.
نتایج: امتیاز نهایی ماتریس عوامل داخلی (IFE) 52/2 به دست آمد که نشاندهنده غلبه نسبی نقاط قوت مانند دانش بومی، تنوع پوشش گیاهی و مشارکت بهرهبرداران بر ضعفها از جمله کمبود منابع مالی و ضعف نظارت بود. در مقابل، امتیاز ماتریس عوامل خارجی (EFE) 17/2 حاکی از تعادل نسبی بین فرصتها مانند توسعه اکوتوریسم و جذب سرمایه و تهدیدها نظیر تغییرات اقلیمی و خشکسالی بود. بر اساس تحلیلهای صورتگرفته با مدل SWOT، چهار دسته استراتژی اصلی شناسایی و با ماتریس QSPM اولویتبندی شدند. راهبرد رقابتی (ST) بهویژه استراتژی ST3 با نمره 26/5، شامل نظارت فنی دقیق، بهرهگیری از دانش بومی و مشارکت محلی، به عنوان مؤثرترین راهبرد شناخته شد. راهبردهای تدافعی (WT) شامل دو محور اصلی تقویت مشارکت و پشتیبانی نهادی از طریق درنظرگیری نظر ذینفعان، توسعه تشکلهای محلی و استفاده از تسهیلات دولتی برای اجرای اصولی طرحها و افزایش توانمندسازی بهرهبرداران با آموزش روشهای بهرهبرداری پایدار، بازاریابی و الگوهای موفق، همراه با نظارت دقیق برای جلوگیری از بهرهبرداری غیرمجاز، در اولویتهای بعدی قرار گرفتندراهبرد رقابتی (ST) بهویژه استراتژی ST3 با نمره 26/5، شامل نظارت فنی دقیق، بهرهگیری از دانش بومی و مشارکت محلی، به عنوان مؤثرترین راهبرد شناخته شدتوسعه تشکلهای محلی و استفاده از تسهیلات دولتی برای اجرای اصولی طرحها و افزایش توانمندسازی بهرهبرداران با آموزش روشهای بهرهبرداری پایدار مورد بررسی قرار گرفت..
نتیجهگیری: طرحهای مرتعداری چندمنظوره در شرق مازندران از پتانسیل بالایی برای پایداری اکولوژیک و معیشتی برخوردارند. ضعفهای نهادی و تهدیدهای اقلیمی چالشهای اصلی هستند. راهبرد رقابتی (ST) با بهرهگیری از نقاط قوت داخلی برای خنثیسازی تهدیدهای بیرونی، کلید موفقیت است. مهمترین نقاط قوت شامل استفاده از دانش بومی بهرهبرداران است که مدیریت سازگار با محیط و استفاده از گونههای مقاوم را ممکن میسازد؛ تنوع پوشش گیاهی که تابآوری مرتع را افزایش میدهد؛ مشارکت فعال که تعارضات را کاهش میدهد؛ و پتانسیلهای فرعی مانند بهرهبرداری از گیاهان دارویی است که وابستگی معیشتی به دامداری محض را کم میکندتنوع پوشش گیاهی که تابآوری مرتع را افزایش میدهد؛ مشارکت فعال که تعارضات را کاهش میدهد؛ و پتانسیلهای فرعی مانند بهرهبرداری از گیاهان دارویی است که وابستگی معیشتی به دامداری محض را کم میکند.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
